Nhìn lại báo chí VHNT những năm gần đây


(Toquoc)-
Mấy năm gần đây, vấn đề nâng cao chất lượng báo chí văn học nghệ thuật (VHNT) được cả giới văn nghệ cũng như đông đảo công chúng quan tâm. Suốt 2 năm liền (2010-2011), Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam đã chủ trì, lần lượt tổ chức các Hội thảo tại thành phố Cần Thơ (10/12/2010), thị xã Đồ Sơn (16/12/2010), Hà Nội (13/1/2011) và Tập huấn tại TP. Lạng Sơn (20/11/2011), thành phố Cà Mau (28/10/2011) xung quanh các khía cạnh của chủ đề “Nâng cao năng lực, chất lượng và hiệu quả của báo chí văn nghệ; Nâng cao nghiệp vụ biên tập, quảng bá tác phẩm trên báo chí văn nghệ” cho các cơ quan báo chí văn nghệ thuộc 63 Hội VHNT tỉnh, thành phố trên cả nước và 10 Hội VHNT chuyên ngành ở trung ương.

Kết quả các Hội thảo và Tập huấn nói trên đã góp một phần đáng kể nâng cao nhận thức về việc phải coi trọng và phát huy vai trò, hiệu quả của báo chí văn nghệ trong đời sống VHNT nước nhà; thiết thực chăm lo bồi dưỡng trình độ nghiệp vụ biên tập và chuyên môn của đội ngũ những người làm báo văn nghệ để báo chí văn nghệ - một loại hình báo chí đặc thù, đảm bảo chất lượng tư tưởng và nghệ thuật cao, mang tính chuyên nghiệp và đến được công chúng rộng rãi. Đồng thời, đây cũng là một dịp để chúng ta trao đổi đi đến thống nhất ý kiến xây dựng, hoàn thiện Đề án “Nâng cao vị trí và tăng cường hỗ trợ kinh phí hoạt động cho báo chí của Hội VHNTTƯ, tỉnh, thành phố giai đoạn 2011-2015” sẽ trình lên Chính phủ xem xét, hỗ trợ.

Nhìn lại báo chí VHNT những năm gần đây - ảnh 1
(Ảnh Internet)

Sau đó, toàn khối Liên hiệp đã bước vào năm 2012, 2013 với quyết tâm tạo sự khởi sắc và chuyển động mới trong khối báo chí văn nghệ toàn quốc.

“Đổi mới công tác báo chí, thông tin của Liên hiệp” - đó là một trong 7 nhiệm vụ chính mà Đoàn Chủ tịch Liên hiệp đã đề ra trong Báo cáo về chương trình triển khai công tác VHNT năm 2012 của toàn khối tại Hội nghị tháng 2 năm 2012 ở Gia Lai.

 

Những mặt ưu điểm

1. Báo chí văn nghệ luôn đi sát định hướng phục vụ nhiệm vụ chính trị, góp phần vào công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh, bảo vệ vững chắc sự toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh, hạnh phúc của đời sống nhân dân, sự phát triển nền văn hóa, văn học nghệ thuật tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giàu tính nhân văn, làm phong phú nền tảng đời sống tinh thần của xã hội văn minh, hiện đại.

2. Về phương diện lãnh đạo và quản lý, Lãnh đạo các Hội chuyên ngành trung ương, Lãnh đạo Hội VHNT các tỉnh thành phố đã kịp thời rà soát lại bộ máy của đơn vị báo chí văn nghệ với tư cách là một cơ quan ngôn luận chuyên môn, nghiệp vụ, thông tin nghệ thuật của tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp đặc thù. Đã sắp xếp lại nhân sự các cương vị phụ trách chủ chốt, chuyên trách (Tổng Biên tập, Phó Tổng biên tập), không để tình trạng kiêm nhiệm hoặc trống vắng như trước đó thảng hoặc vẫn tồn tại ở một số Hội. Đội ngũ biên tập viên, phóng viên, nhân viên nghiệp vụ đã được xem xét, bố trí phù hợp với trình độ, năng lực chuyên môn, sở trường từng người. Đã chú trọng công tác đào tạo, nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ này: đi học các lớp bổ tục kiến thức, nghiệp vụ do các cơ quan chuyên môn trung ương tổ chức (Hội chuyên ngành, Hội đồng Lý luận - Phê bình VHNTTƯ), học văn hóa tập trong trường Đại học, Viện nghiên cứu. Kết quả: hầu hết đến nay cán bộ báo chí đều đạt trình độ đại học về một chuyên ngành, gồm cả chuyên ngành báo chí, trong đó một số đạt trình độ thạc sĩ, tiến sĩ về văn chương. Một số cán bộ báo chí đã nỗ lực phấn đấu được kết nạp là Hội viên Hội VHNT chuyên ngành ở trung ương.

Do trình độ cán bộ làm báo được nâng lên, nên chất lượng thẩm định, biên tập, chọn lọc bài vở được nâng cao, khai thác và đăng tải lên mặt báo những tác phẩm, công trình nghiên cứu, phê bình mới, có giá trị nghệ thuật hoặc chất lượng khoa học của văn nghệ sĩ ở địa phương cùng các cộng tác viên.

3. Các chuyên mục trên báo chí được mở rộng theo hướng bao quát sự đa dạng của các chuyên ngành, thể tài tác phẩm, đội ngũ tác giả xuất hiện trong đời sống văn nghệ ở tỉnh, thành phố và trung ương.

Sự đa dạng các loại hình bài vở thuộc nhiều chuyên ngành hiện hữu đã được chú ý, khắc phục khuynh hướng thiên về đăng sáng tác văn thơ là chính. Tính chất tổng hợp đa ngành ở báo chí tỉnh, thành phố đã thể hiện song song với tính chất chuyên ngành loại biệt của báo chí Hội chuyên ngành trung ương.

Về cơ cấu bài vở, bên cạnh đăng tác phẩm sáng tác bằng ngôn ngữ đặc thù của chuyên ngành nghệ thuật phù hợp với loại hình báo in (văn học, mỹ thuật, nhiếp ảnh, kịch bản, nhạc phẩm in, họa phẩm kiến trúc, ảnh công trình kiến trúc, ảnh múa, ảnh phim) báo chí văn nghệ đã dành cho lĩnh vực lý luận nghiên cứu, phê bình các loại hình văn học nghệ thuật (bằng ngôn ngữ khoa học của khoa văn học hoặc nghệ thuật học) một số lượng bài vở thích đáng nhằm trao đổi ý kiến học thuật về chuyên ngành, nâng cao kiến thức chuyên môn, mở rộng kiến văn để giao hữu và hội nhập. Trong đó đáng trân trọng cả những ấn phẩm văn học dịch, lý luận phê bình văn nghệ dịch từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt xuất hiện trên báo chí... đã góp phần mở rộng kiến văn của văn nghệ sĩ và người đọc, kích thích sáng tạo, tiếp nhận văn học nghệ thuật trong sự đối sánh trong/ngoài.

4. Tỉ lệ tác phẩm, tác giả được đăng tải trên báo chí là khá hài hòa giữa các tác giả thuộc các thế hệ, các dân tộc, các thể loại, bổ sung hỗ trợ cho nhau.

Trong đó đã làm nổi bật những tác giả với cụm tác phẩm chọn lọc, tác giả có quá trình, có đóng góp cần khẳng định ghi nhận kịp thời, giới thiệu, vinh danh qua các trang về một tác giả, về chân dung văn nghệ sĩ được viết bởi những cây bút tên tuổi, am hiểu chuyên môn và con người văn nghệ sĩ.

- Đã chú ý đến mảng văn thơ, tác phẩm mỹ thuật của các tác giả ở độ tuổi thiếu nhi, học đường, được phát hiện qua các Trại sáng tác tổ chức thường niên, định kỳ.

- Tạp chí ở một số Hội thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc đã duy trì in tác phẩm thơ song ngữ (tiếng dân tộc và tiếng phổ thông) tạo điều kiện cho tác phẩm còn đến được bà con người dân tộc. Đồng thời các tác giả người dân tộc cũng được quan tâm giới thiệu, phát hiện, khẳng định.

- Mảng bài đọc sách, điểm sách ngắn đối với những ấn phẩm mới xuất bản cũng được báo chí văn nghệ chú ý, thường xuyên xuất hiện trên mỗi số báo, tạp chí. Đây vừa là sự quảng bá tác phẩm mới, vừa là gợi ý cho công chúng tìm đến những tác phẩm ấy. Mục này vừa có sự đóng góp của các cây bút phê bình, nghiên cứu ở địa phương, vừa có sự tham gia hỗ trợ của các cây bút chuyên nghiệp ở trung ương, Hội chuyên ngành.

5. Đã có sự đổi mới về khuôn mặt và sự trình bày ấn phẩm báo chí. Một số báo chí thiết kế măng sét mới, sáng tác lôgô biểu tượng, ghi thông tin đầy đủ về tên báo, thứ tự số báo, kỳ ra báo hàng tháng, thâm niên báo. Đã quan tâm đến sắp xếp bài vở theo sát các chủ đề từng số, makét từng trang sao cho đảm bảo mỹ thuật, thu hút sự chú ý của người đọc. Trong đó vai trò của họa sĩ thiết kế mỹ thuật chuyên trách hoặc cộng tác viên đã được phát huy. Ở mỗi số báo, ngoài việc đảm bảo nội dung tốt và hay thì việc chăm lo chữ nghĩa, đường nét, hình khối, màu sắc phải tương hợp nhau, tôn nhau, khéo léo đặt cạnh nhau - đó là bí quyết mỹ thuật của một tờ báo, tạp chí gắng tìm tòi những nét riêng, với bản sắc độc đáo, thể hiện bản lĩnh của tư duy mỹ thuật chuyên nghiệp.

6. Nhuận bút trả cho các lại hình bài vở, tranh, ảnh, nhạc phẩm, minh họa, tin tức... nhìn chung đã tăng hơn trước, phần lớn là gấp rưỡi, cá biệt gấp đôi, gấp ba (có bài tiểu luận, sáng tác đã được trả nhuận bút đến trên dưới 1 triệu).

Trả nhuận bút đã tăng như vậy là do cố gắng của Tòa soạn, dù chưa tương xứng với lao động nghệ thuật và khoa học của văn nghệ sĩ; nhưng đã thiết thực động viện sự gắn bó, cộng tác của họ đối với bản báo, thể hiện sự trân trọng liên tài đối với văn nghệ sĩ, cộng tác viên.

7. Giữ ổn định tia ra phát hành, trong hoàn cảnh kinh tế của đất nước gặp nhiều khó khăn, đồng tiền mất giá, sức mua hạn chế.

Một số báo chí vẫn giữ được quan hệ tốt với những cơ quan, tổ chức bao tiêu ấn phẩm báo chí của mình.

 

Những khó khăn, bất cập, nhược điểm còn tồn tại

1. Một số Hội “lực bất tòng tâm”, hỗ trợ kinh phí cho báo chí của Hội không đủ để triển khai họat động đảm bảo yêu cầu tối thiểu về chất lượng và số lượng. Báo chí trong tình trạng đó phải “liệu cơm gắp mắm” để tồn tại cầm chừng với số trang quá mỏng hoặc gộp nhiều tháng/1kỳ.

2. Trong tình trạng văn học đọc qua báo chí in không được đề cao như trước đây, số lượng người đọc tìm mua báo chí in ngày càng giảm sút, giá giấy, công in tăng, giá báo tăng, nên một số báo, tạp chí ti-ra phát hành đã giảm sút, thị phần bị co hẹp.

3. Một số báo chí còn tùy tiện trong việc phản ánh tin tức họat động, sự kiện, đã sa đà vào những tin tức sự kiện nhất thời chỉ có ý nghĩa riêng ở địa phương, ít có giá trị biên niên, để đời. Có một số tờ báo chưa quan tâm đề cập đến những sự kiện lớn trong toàn khối, liên quan đến chỉ đạo, định hướng công tác, hoạt động chung cần quán triệt từ văn kiện Đảng và Nhà nước hoặc do Đoàn Chủ tịch UBTQ Liên hiệp các Hội VHNTVN đề xuất qua hội họp, tổng kết trao giải thưởng, phát động thi sáng tác từng thời gian hoặc cả nhiệm kỳ.

Cần tổ chức mạng lưới cộng tác viên ruột đến tận các tổ chức, cá nhân ở các khu vực và trung ương để kịp thời chọn lọc phản ánh các sự kiện, tin tức có ý nghĩa rộng rãi, phổ quát.

4. Một số Hội còn để kỳ ra tạp chí quá dài (gộp 2 hoặc 3 tháng/kỳ), không tạo sự gắn bó của hội viên và người đọc với tạp chí.

5. Sự chuyên nghiệp, tâm huyết, toàn tâm toàn ý đối với nghề làm báo ở một số lãnh đạo cơ quan báo chí, một số người làm báo chưa được đề cao như là một sứ mệnh nghề nghiệp cao quý. Còn tồn tại lối làm báo tùy tiện, dễ dãi, được chăng hay chớ, do trình độ yếu kém, chủ quan, tắc trách, thiếu tôn trọng người đọc: báo nội dung nhạt nhẽo, phát hành chậm trễ, trình bày chưa chuẩn, chưa thể hiện kỹ năng chuyên nghiệp về nghề, chưa hay và đẹp, nhiều chỗ vụng về đáng chê trách (chọn bài, bố cục, đặt tít, đặt chuyên mục, mi trang ruột, minh họa, sắp xếp ảnh, chú thích ảnh, làm mục lục khó đọc, khó tra cứu, lỗi morát còn không ít v.v...).

Xem những tờ báo, tạp chí này người đọc không thể không bị phiền lòng, giảm sút hứng thú về Chân, Thiện, Mỹ.

 

Kiến nghị một số giải pháp nâng cao chất lương và hiệu quả báo chí văn nghệ

1. Tăng cường nhận thức và định rõ biện pháp cụ thể thể hiện sự lãnh đạo, quan tâm thiết thực của Đảng, sự quản lý có hiệu lực của cơ quan chủ quản đối với hoạt động báo chí về các mặt: Chỉ đạo phương hướng hoạt động (nhiệm kỳ/ năm/quý/ tháng); coi trọng công tác cán bộ (sắp xếp, điều chuyển hợp lý vị trí cán bộ chủ chốt và chuyên môn); tăng mức hỗ trợ kinh phí và cơ sở vật chất hiện đại, đảm bảo cho báo chí tác nghiệp có hiệu quả và chất lượng cao.

Trên cơ sở Dự án do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam kính trình từ tháng 12/2010, thống nhất đề nghị Nhà nước xem xét: hàng năm đầu tư trực tiếp cho cơ quan báo chí của mỗi Hội VHNT tỉnh, thành phố trung bình tối thiểu 700 triệu/năm, với bộ máy chuyên trách ít nhất là có 7 người; với các Hội chuyên ngành là 900 triệu/người.

Đối với Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh là hai thành phố lớn và đặc biệt, tổ chức Hội có quy mô lớn thì các con số tương ứng là: 1400 triệu/12 người.

2. Kịp thời, kiên quyết tổ chức lại bộ máy Tòa soạn chuyên trách, chuyên nghiệp, tâm huyết với nghề... căn cứ vào Điều lệ Hội các cấp và Luật Báo chí.

Lựa chọn những người có đủ uy tín, kinh nghiệm và tài năng làm báo chí văn nghệ vào các cương vị quan trọng theo quy định của Luật báo chí.

3. Đi tới sự thống nhất: mỗi hội VHNT ít nhất đảm bảo ra Tạp chí đều đặn 1 tháng/kỳ; khổ vừa 16x24cm; số trang trung bình trên 80 trang/1 kỳ.

Mỗi tờ báo tỉnh/thành phố cần tìm tòi để làm nổi lên trên nền chung của văn nghệ đương đại cả nước, bản sắc riêng về VHNT của mỗi tỉnh, thành phố mình. Chăm chút, chọn lọc, phát hiện biên tập các sáng tác thuộc các loại hình nghệ thuật có chất lượng đăng tải trên tạp chí; tăng cường đặt hàng, khai thác bài vở lý luận, phê bình khẳng định thành tựu, đấu tranh với những lệch lạc trong tư tưởng nghệ thuật, yếu kém trong các mặt hoạt động của phòng trào văn nghệ.

4. Chủ động xây dựng đội ngũ cộng tác viên có chất lượng và uy tín.

Tổ chức mạng lưới cộng tác viên trong, ngoài tỉnh thuộc các thế hệ; hài hòa giữa các thể loại, mảng chuyên mục: tin định hướng, thời luận, diễn đàn, tiếng nói văn nghệ sĩ, bài sáng tác, bài nghiên cứu, lý luận, phê bình, bài phỏng vấn, trao đổi ý kiến, tranh luận...

Duy trì sự gắn bó chặt chẽ, thường xuyên và chế độ thù lao hợp lý với công tác viên. Nâng cao mức nhuận bút các loại tin tức, bài vở...

5. Chăm sóc, dụng công về mỹ thuật: maket trình bày các trang bìa, phụ bản, gáy tạp chí, từng trang ruột, măngsét và logo, tên chuyên mục, tên bài; chọn kiểu và co chữ ổn định, sang trọng, dễ đọc cho các loại bài, tít bài, mục lục tạp chí; chú thích gọn và rõ dưới các loại bài và tranh, ảnh.

Hình thành phong cách trình bày riêng của mỗi tờ báo, tạp chí.

Sửa morat chu đáo, chính xác, theo quy định về trình bày và chuẩn chính tả thông dụng.

Thành khẩn tiếp thu sự đóng góp ý kiến, phê bình của người đọc, văn nghệ sĩ. Tự phê bình, tích cực sửa chữa các lỗi vi phạm do sơ suất và trình độ nghiệp vụ non yếu./.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Thiện

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác