Người tái hiện chân dung Tạ Đình Đề

(Toquoc)- Sáng 21/3 tại Hà Nội đã diễn ra hội thảo xung quanh cuốn truyện ký: Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời của tiến sĩ Dương Thanh Biểu. Từ đây, nhiều câu chuyện huyền bí cũng như oan khuất trong cuộc đời của Tạ Đình Đề đã được vén màn sự thật.

Tác giả của cuốn sách Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời, tiến sĩ Dương Thanh Biểu, nguyên Phó viện trưởng Viện kiểm soát nhân dân tối cao, cho biết lý do viết cuốn sách: Muốn lật lại vụ án Tạ Đình Đề. Bởi Tạ Đình Đề là một người yêu nước, thương dân nhưng bị hàm oan rồi lại được giải oan, là người vô tội. Vậy, vì đâu dẫn đến những oan ức này? Chắc chắn trong đó có nhiều nguyên nhân nhưng không thể không có phần trách nhiệm của ngành tư pháp và cá nhân tác giả. Vì thế Dương Thanh Biểu muốn làm sáng tỏ, làm để trả nợ. Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời, là tái hiện sự kiện và con người Tạ Đình Đề trong quãng thời gian ông bị vướng vòng lao lý. Qua đó thấy được ông là người cộng sản chân chính. Từ sự kiện của Tạ Đình Đề, tác giả cũng hi vọng đây là bài học có ý nghĩa trong công tác tư pháp, điều tra, truy tố, xét xử.

Người tái hiện chân dung Tạ Đình Đề - ảnh 1

Trước hết, Tạ Đình Đề là một con người có thật trong lịch sử cách mạng giải phóng dân tộc. Ông đã có những đóng góp và cống hiến to lớn trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và khi thời bình là những thắng lợi bước đầu trong việc cải tiến, đổi mới sản xuất để tăng năng xuất lao động. Vì tính chất công việc phải hoạt động bí mật cùng với sự tài giỏi hơn người mà trong thời chiến, những câu chuyện của ông nửa thật nửa ảo và được nhân dân truyền tụng đầy chất huyền thoại, thiêng hoá. Nói như nhà thơ Trần Quang Quý thì nhiều chi tiết huyền thoại được kể trong dân gian thậm chí còn ly kỳ hấp dẫn hơn cả những thước phim Hollywood. Ông không những giỏi giang mà còn có những khả năng phi thường như xuất quỷ nhập thần. Tên tuổi Tạ Đình Đề cũng được đi vào thơ bút tre và truyền tụng khắp nơi… Thế nhưng, cuộc đời của Tạ Đình Đề lại không thuận buồm xuôi gió. Ông từng hai lần bị vướng vào vòng lao lý oan nghiệt. Và rồi những khuất tất của ông cuối cùng cũng được giải oan. Hơn thế, ông còn được Đảng và Nhà nước ghi nhận công lao và tặng Huân chương độc lập hạng ba.

Với thể loại truyện ký, nói như nhà báo Nguyễn Uyển là thể loại giao thoa giữa Văn chương và Báo chí. Hiển nhiên, với hình thức này, nhiều độc giả khi tiếp cận cuốn sách sẽ mặc định đó là một tác phẩm văn chương tôn trọng sự thật. Tuy nhiên, cái chất “huyền thoại” được lưu truyền trong dân gian từ chính cuộc đời và con người của Tạ Đình Đề lại là một khoảng “mờ, nhoè” vô cùng hấp dẫn và cho phép tác giả khai thác những câu chuyện mang yếu tố văn chương. Nên hiểu rằng, cái sự mờ ảo này không những là việc “thêm mắm thêm muối” của tác giả để tăng độ hấp dẫn cho người đọc hoặc thể ngòi bút của mình có thể tung tẩy, vượt qua những giới hạn của sự thật… mà phần nào nói lên sức sống của chính nhân vật được tác giả đề cập đến - Tạ Đình Đề “sống” như thế nào trong đời sống nhân dân, có sức ảnh hưởng như thế nào trong đời sống nhân dân.

Với thể loại tác phẩm truyện ký, lại viết về nhân vật gắn với nhiều huyền thoại có thể xem đây là sự lựa chọn “tinh tế và khéo léo” của tác giả Dương Thanh Biểu. Hoặc cũng có thể là tác giả “gặp may” khi viết về Tạ Đình Đề, bởi bản thân nhân vật, tự thân đã chứa đựng quá nhiều câu chuyện ly kỳ hấp dẫn?... 

Ví dụ, ngay từ chương đầu cuốn sách, nhân vật chính của cuốn sách - Tạ Đình Đề ngồi trên xích lô với một người bạn già là chiến sĩ biệt động thành Hà Nội năm xưa đi dạo trên sông Sài Gòn. Hai người nói chuyện với nhau và gọi nhau bằng bí danh thì bất thình lình, người đạp xích lô phát hiện ra, ông ta dừng lại, nhảy xuống đất, chạy lên phía trước, hai tay chắp trước ngực, cúi vái ba vái và nhìn vào hai vị khách và hỏi: Có phải một trong hai người là Tạ Đình Đề không? khiến cả hai vị khách rất đỗi ngạc nhiên. Sau đó người đạp xích lô kể về giai thoại Tạ Đình Đề cho hai vị khách của mình nghe: Hai tay cầm hai khẩu súng Van - te lăm lăm, bắn đâu trúng đấy. Mấy tên lính làm cho Pháp bị Tạ Đình Đề bấm huyệt khiến không nói được. Rồi Tạ Đình Đề thản nhiên mượn áo và súng mấy tên lính răm rắp đưa cho như bị thôi miên…

Người tái hiện chân dung Tạ Đình Đề - ảnh 2
Bìa sách
 

Phần nhiều của cuốn sách Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời là nói về hai lần ông bị oan, sau đó được minh oan. Tức là giai đoạn còn ít người biết đến “chân tơ kẽ tóc” của Tạ Đình Đề trong giai đoạn nửa cuối cuộc đời, khi chiến tranh đã kết thúc. Từ các chương: Lo việc làm và đời sống cho người thợ lại trở thành tội phạm, Ngồi tù mơ về bến đậu bình yên, Mới qua nạn nọ, lại dồn nạn kia, Ngồi tù ngẫm ngợi cho khuây, Phiên toà dân chủ và minh bạch là hạnh phúc người tù, Công lý đã chiến thắng tại phiên toà…

Nhà văn Tạ Duy Anh - người có cùng dòng tộc với Tạ Đình Đề chia sẻ “Từ bấy đến nay, chúng tôi vẫn có ý tìm kiếm tài liệu để hiểu tường tận hơn về nỗi oan khuất (hoặc sự dại dột) của người bà con trong họ nhà mình, dẫn đến nỗi đau thương cho cả gia đình ông, cho dòng họ và làm tổn thương ký ức thế hệ con cháu chúng tôi. Nhưng xem ra sự thật cứ luôn ở phía trước, cách một đoạn đủ thành tù mù. May thay, luôn có những người nôn nóng minh oan cho ông Tạ Đình Đề như chúng tôi, hoàn hoàn chỉ vì công lý…”

Qua trang sách của Dương Thanh Biểu, oan sai của Tạ Đình Đề là vì ông “cấp tiến”, đi trước và đạt được thành tựu nhưng bị người khác ghanh ghét, hãm hại…  phần nào khiến độc giả nhớ đến trường hợp Kim Ngọc nổi tiếng một thời.

Chia sẻ tại buổi toạ đàm, nhà lý luận phê bình văn học Lưu Khánh Thơ cho biết, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã lấy nguyên mẫu con người Tạ Đình Đề để xây dựng lên vở kịch nổi tiếng “Tôi và chúng ta”. Vở kịch này ban đầu cũng bị kiểm duyệt khắt khe, không được chấp nhận.

Có thể nói, câu chuyện oai sai của Tạ Đình Đề trong bối cảnh hiện nay vẫn còn rất thời sự khi thời gian vừa qua, công luận đã chứng kiến những vụ án oan sai diễn ra, mà người vô tội thấp cổ bé họng phải chịu ngồi tù đến mười năm. Trung tướng Nguyễn Quốc Thước cho rằng: Góc khuất Tạ Đình Đề là góc khuất của hôm nay.

GS.TS Trần Ngọc Đường - Chuyên gia cao cấp của Quốc hội đánh giá: Thông qua những góc khuất cuộc đời Tạ Đình Đề, tác giả muốn gửi gắm tới bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ trong cơ quan tư pháp nói chung, ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng những bài học về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm pháp lý, sự phối hợp của các cơ quan tư pháp và sứ mệnh cao cả của ngành Kiểm sát nhân dân và Toà án trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải.

Còn PGS.TS Nguyễn Hoà Bình, Uỷ viên BCHTW Đảng, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao mong muốn: “Các cán bộ trong ngành Kiểm sát nhân dân hãy đọc và rút kinh nghiệm từ những bài học quý giá mà cuốn sách này đã tái hiện”.

Như vậy, cuốn sách viết về Tạ Đình Đề không chỉ khắc họa rõ nét, chân thực về chân dung con người Tạ Đình Đề, không chỉ làm thoả mãn tính tò mò của những thế hệ cùng thời, thế hệ từng biết đến ông, mà còn chứa đựng những thông điệp đầy tính nhân văn, cao đẹp, có ích cho cuộc sống hôm nay. Nói như Nguyễn Văn Sơn thì: “Con người và nhân cách Tạ Đình Đề luôn nổi bật với hai biểu tượng: Người anh hùng trận mạc và Người khổ luỵ vì đi sớm trước thời đại.

Hà Anh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác