Ngâm thơ Kevin Bowen - sự mạo hiểm bất ngờ

(Toquoc)- Tối 22/3 nhà thơ Mỹ Kevin Bowen đã có một đêm thơ tại Hà Nội đã để lại nhiều cảm xúc cho tất cả những người tham dự. Tại đây, nghệ sĩ Việt Nam đã dành cho công chúng yêu một món quà bất ngờ bằng tiết mục ngâm thơ của Kevin Bowen.

Thơ Kevin Bowen - vẻ đẹp những trang nhật ký về Việt Nam

Khúc hát thành Cổ Loa là tập thơ đầu tiên viết về Việt Nam của nhà thơ Mỹ Kevin Bowen được dịch ra tiếng Việt. Có thể coi hơn 40 bài thơ trong tập sách là những trang nhật ký không vần của một nhà thơ từng đến Việt Nam. Đó là thứ nhật ký không chỉ ghi lại những địa danh, nơi
Ngâm thơ Kevin Bowen - sự mạo hiểm bất ngờ - ảnh 1
Nhà thơ Kevin Bowen tại buổi giới thiệu sách
Kevin Bowen đã đi qua mà còn ghi lại cảm xúc tâm hồn. Mọi liên tưởng vượt ra khỏi giới hạn của không gian và thời gian trong sự đối lập bất ngờ để toát lên tiếng nói đồng cảm. Các địa danh được nhắc tới như núi Bà Đen, Thái Bình, Cổ Loa, Tây Ninh, Huế, Dạ Trạch, Đông Hà, Đền Hùng và rất nhiều con đường của Hà Nội như phố Hai Bà Trưng, Mai Hắc Đế… trong thơ Kevin Bowen đôi khi làm chính chúng ta phải giật mình nhận ra những điều bình dị bị trôi đi trong sự quen thuộc bỗng chốc được tái hiện trong con mắt người nước ngoài: Trong bài Những người xúc cát ở Huế: “Họ gần như không ý thức được/ Công việc của họ đã thay đổi màu sắc/ Từ đen sang xanh sang trắng”… Hay “Sáng nay, tôi rẽ ở góc phố Bùi Thị Xuân/ Và bước vào một đám tang. Chiếc xe đen lớn/ Không có cửa vượt qua tôi/ Những chiếc khăn tang trắng, cờ đỏ/ Đưa những người đánh trống đến hồ/ Có phải cái chúng tôi nhìn thấy là/ Cái chúng ta phải đi xa đến như vậy để cầu nguyện?”. Một bài thơ tặng Nguyễn Quang Sáng, Kenvin Bowen viết: “Chúng ta đứng nhìn ông im lặng/ Quần soóc, áo phông, dép, tóc hoa râm/ Ông nhìn chúng ta mỉm cười/ Đó là món quà để con người hạ súng” (Chơi bóng rổ với Việt cộng).

Những câu thơ của Kevin Bowen như đường gấp khúc được trải dài, đứt đoạn, theo mạch, theo nhịp của cảm xúc. Ý nghĩ tự do được khám phá, không bị định sẵn bởi tứ, bởi do dự. Ông đã tạo cho thơ những “vệt” có thể va đập vào độc giả, có thể tạo ra sự chân thực. Những “ước lệ” không phải là thậm xưng mà là cảm thán. Ví dụ, nhìn những người quét rác, nhà thơ thốt lên: “Đẹp quá, bạn chỉ có thể ngắm nhìn/ Những vị Thánh giáng trần/ Đang hoá thân vào/ Những ngón tay quét đường của họ (Phố Hai Bà Trưng).

Một điều thú vị trong thơ Kevin Bowen là ông có thể quan sát, có thể “nhặt” những gì nhỏ bé để làm chất liệu cho thơ, mà những thứ này, lâu nay và thông thường chỉ có người viết văn xuôi mới sử dụng hiệu quả. Hơn thế Kevin Bowen lại biến nó thành một chất thơ kết dính đầy thăng hoa. Vì thế thơ Kevin Bowen tạo ra được sự khác biệt. Tất cả những địa danh được nhắc tới trong thơ Kevin Bowen đã cho thấy Việt Nam chính là cái nền để gọi cảm hứng cho ngòi bút Kevin Bowen phát tác. Đúng như nhà thơ Hữu Thỉnh nhận xét: “Thơ Kevin Bowen có vẻ đẹp chung là sự dung dị, một sự dung dị sau khi đã quá hiểu thế nào là sự nguy hiểm của bệnh khoa trương. Anh cứ điềm nhiên kể chuyện, vì anh tin rằng câu chuyện của anh là một thông điệp tối khẩn, không nói ra được và cần được làm sống lại bằng giọng điệu ấy, ngôn ngữ ấy mà không phải bằng bất cứ thứ gì khác. Là nhà thám hiểm văn hoá, anh luôn là người phát hiện. Những phát hiện đó không phải là thủ pháp lạ hoá thông thường, mà chính là sự soi rọi, tự hoá thân”.

Nghệ sĩ chèo Kim Dung ngâm thơ Kevin Bowen

Trong Đêm thơ và lễ ra mắt tập thơ Khúc hát thành Cổ Loa của Kevin Bowen diễn ra tại Hà Nội có một tiết mục thơ đã làm ngạc nhiên cho tất cả những ai tham dự, đó là… ngâm thơ Kevin Bowen do nghệ sĩ chèo Kim Dung thể hiện.

Ngâm thơ Kevin Bowen - sự mạo hiểm bất ngờ - ảnh 2Ai cũng biết ngâm thơ là một thể thức khá truyền thống và phổ biến ở Việt Nam. Những bài thơ được chọn ngâm thường phải có vần điệu, như thể thơ Lục bát. Và ngâm thơ không phụ thuộc vào bất cứ cung bậc nào mang tính định sẵn của âm nhạc mà ngược lại, từng câu chữ, nhạc điệu của thơ sẽ dẫn dắt thành tiết tấu. Trước khi được giới thiệu tiết mục ngâm thơ Kevin Bowen ngay cả những người thực hiện cũng e dè cho rằng: Đó là sự mạo hiểm. Nhưng có lẽ hãy bỏ hết quan niệm về thơ ca vần điệu, hãy bỏ hết quan niệm về thơ dịch, về tất cả những rào cản để cảm nhận thơ Kevin Bowen bằng tâm hồn, bằng một mùi hương của thứ quả đã chín và cả bằng nỗ lực của các nghệ sĩ Việt Nam. Sự rào đón có vẻ cẩn trọng đã khiến nhiều người “chuẩn bị” một tâm thế nghe thơ ngâm. Thế nhưng, khi người nghệ sĩ với áo ba mảnh màu hồng xuất hiện cất giọng ngâm thì cả hội trường như vỡ oà tất thảy. Một sự vỡ oà âm thầm tan chảy trong mỗi người, đủ để giữ im lặng cơ học mà nhường cho nghệ sĩ và những câu thơ của Kevin Bowen thực sự làm chủ trên sân khấu.

Ngôn ngữ Việt Nam, âm thanh Việt Nam, hình ảnh Việt Nam… tất cả bỗng khiến cho chúng ta thấy thơ Kevin Bowen thật gần gũi, thân thuộc. Có thể coi tiết mục ngâm thơ Kevin Bowen là một sự cộng hưởng diệu kỳ của tác giả và con người Việt Nam, trong đó có sự mạo hiểm của những người tổ chức là Hội Nhà văn Việt Nam. Bởi nếu Kevin Bowen đã lặng lẽ gửi tình yêu của mình cho Việt Nam ở thơ và những nơi sâu kín trong tâm hồn mình thì Đêm thơ đã gợi lại cái tình yêu đó ở một không gian sân khấu nhỏ với ánh đèn thấp thoáng, với nến chảy, với đàn và tâm hồn thi ca không biên giới.

Thơ của Kevin Bowen đã được tan chảy trong điệu ngâm của con người Việt Nam như một ấn tượng theo suốt đêm thơ. Và rồi chúng ta lại đặt câu hỏi, liệu có thể ngâm được thơ của tất cả những nhà thơ trên thế giới không? Có lẽ, câu hỏi này không khó để trả lời, nếu như mỗi nhà thơ đến với Việt Nam đều có tình yêu giống như Kevin Bowen.

Kết thúc bài viết này, xin được dẫn lời phát biểu của nhà thơ Hữu Thỉnh và nhà thơ Kevin Bowen, bởi không phải chỉ là những lời tốt đẹp dành cho nhau mà cao hơn, đó ẩn chứa sự chân thành: “Chỉ với thơ, đã vẽ nên hoàn chỉnh tâm hồn, nên hành trình suốt cuộc đời của nhà thơ Kenvin Bowen”. Và: “Chúng tôi, những người lính Mỹ đã từng nói với nhau, chúng tôi đánh mất tuổi thanh xuân của mình ở Việt Nam. Khi trở lại Việt Nam để tìm hiểu kỹ hơn dân tộc đã một thời là kẻ thù, chúng tôi từ ngạc nhiên đến yêu mến khâm phục. Từ yêu mến, chúng tôi tìm lại được tuổi thanh xuân đã mất. Vì tình yêu và thi ca chính là tuổi xuân của hết thảy con người. Nhà thơ Hữu Thỉnh nói đây là tập thơ đầu tiên của tôi được xuất bản ở Việt Nam, riêng tôi, tôi coi đây như là xuất bản lần đầu tiên thơ mình trên thế giới này”.

Hiền Nguyễn

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác