Lý luận phê bình: Chờ đợi những cuộc tranh luận đáng được đưa vào lịch sử

(Toquoc)- Sáng 26/8, Tạp chí Văn nghệ Quân đội phối hợp với Viện văn học đã tổ chức buổi toạ đàm với chủ đề "Lý luận phê bình văn học hôm nay".

Lý luận phê bình: Chờ đợi những cuộc tranh luận đáng được đưa vào lịch sử - ảnh 1Buổi toạ đàm đã quy tụ được các nhà lý luận phê bình như: Trần Đình Sử, Phạm Xuân Nguyên, Chu Văn Sơn, Trần Ngọc Phương, Lại Nguyên Ân…

Các ý kiến đã thẳng thắn chỉ ra thực trạng của Lý luận phê bình văn học hiện nay đều mang tính nghiệp dư và đang khủng hoảng trên tất cả các lĩnh vực. Hoạt động lý luận phê bình còn nhiều lộn xộn, diễn ra lẻ tẻ ở một vài cá nhân, không bài bản, thiếu tính đối thoại. Gần đây có một mảng lý luận phê bình xuất hiện trên báo chí mới dừng lại ở dạng PR, điểm sách, giới thiệu sách… cũng có đưa ra một vài nhận định, đánh giá tác động cho người sáng tác nhưng chỉ ở một chừng mực nhất định. Vì thế nhiều nhà lý luận phê bình không ngần ngại cho rằng lý luận phê bình đang thiên về quảng bá, minh hoạ. Một điều đáng lo ngại nữa là lực lượng lý luận phê bình đang bị “già hoá”, không còn hấp dẫn lớp trẻ, thiếu hụt lớp trẻ.

Nguyên nhân được đưa ra là điểm khởi đầu chúng ta đã quen với văn học chức năng, bị bó buộc vào ý thức hệ. Ý thức hệ là một thực tế tồn tại trong mọi hình thái, có ba chức năng: tri giác, định hướng, thúc đẩy hoạt động. Ý thức hệ đó mang lại những tích cực trong lịch sử, xã hội, chính trị nhưng lại không mang tính tích cực cho nghệ thuật. Bị ý thức hệ chi phối nhưng không được ý thức hệ hoá thì lý luận phê bình mới có con đường đi. Phần nữa là do các cơ quan thông tin đại chúng quá dễ dãi, chấp nhận những bài lý luận phê bình chất lượng thấp, thiếu tính học thuật. Điều này không những không thúc đẩy lý luận phê bình phát triển mà còn là một cái đà đẩy nhanh lý luận phê bình xuống dốc. Báo chí cần phải nghiêm khắc hơn nữa, có trách nhiệm hơn nữa với những tác phẩm lý luận phê bình được đăng tải.

Một vấn đề đưa ra tranh luận khá sôi nổi, đó là có hay không sự tồn tại song hành của lý luận phê bình Hàn lâmTruyền thông trên báo chí? Truyền thông trên báo chí là rất cần thiết, mặc dù tính học thuật không cao, nhưng lại chứa trong nó tính thời sự, nhanh chóng đến với độc giả. Còn Hàn lâm để đưa ra những nhận định xem văn học nghệ thuật đang phát triển đến đâu và như thế nào, quá trình này so với thế giới ra sao… Ý kiến khác lại cho rằng không nên phân biệt thế, chỉ có lý luận phê bình hay hay dở chứ không có Hàn lâm hay Truyền thông. Bởi phê bình Truyền thông muốn hiệu quả phải có giá đỡ của Hàn lâm. Phê bình trực tuyến càng phải chuyên nghiệp để xử lý tác phẩm một cách nhạy bén và nhanh chóng… Có lẽ khó mà phủ nhận các lập luận được đưa ra, nhưng chắc chắn đó không phải là công thức, là áp đặt sự cho mỗi tác giả trước tác phẩm văn học nghệ thuật muôn hình muôn vẻ. Các nhà lý luận phê bình sẽ lựa chọn hình thức thể hiện phù hợp hiệu quả, đó mới là cái đích cần đi tới.

Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần khuấy động đời sống lý luận phê bình, bằng những hội thảo, toạ đàm, công trình tập thể, có chuyên môn, có chủ đề, có chất lượng, thiết thực và gắn bó mật thiết với văn học nghệ thuật đương đại. Đời sống văn học nghệ thuật đang chờ đợi những cuộc tranh luận sẽ diễn ra trong vài năm tới đáng được đưa vào lịch sử như cuộc tranh luận “Nghệ thuật vị nghệ thuật hay nghệ thuật vị nhân sinh”… của thế kỷ trước. Đó chính là tính mở, tính đối thoại đầy hứa hẹn của một nền lý luận phê bình mà tất cả mọi nguời tham dự buổi toạ đàm đều mong muốn

HIỀN NGUYỄN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác