Lịch sử văn học qua một bộ sách biên niên

 

(Toquoc)- Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cho biết trong các công việc chuẩn bị cho lễ kỉ niệm 50 năm thành lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957-2007), ông “luôn luôn đụng phải các vấn đề sử liệu”, thế nhưng “Các công văn, tài liệu còn lưu giữ được tại Văn phòng Hội đã tỏ ra không thỏa mãn được yêu cầu nhìn lại tiến trình phát triển văn học nửa thế kỷ qua. Chính là vì tương lai mà chúng ta phải thiết lập mối liên hệ thường xuyên với quá khứ. Vậy thì, hãy bắt tay ngay vào công việc để bổ khuyết những khoảng trống. Đó là một khối tâm sức, vô cùng nghiêm túc, cấp bách và không ít nhọc lòng.” Theo đó có ít nhất ba công trình lớn sau đây được Hội thực hiện:

- Bảo tàng Văn học Việt Nam.

- Bộ chính sử 50 năm hoạt động và trưởng thành của Hội Nhà văn Việt Nam

- Bộ Biên niên hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam

Đến nay, Hội Nhà văn việt Nam đã hoàn thành được nhiều nhiệm vụ, dự án lớn. Dự án Bảo tàng Văn học Việt Nam được xây dựng từ năm 2002. Đây là một công trình kiến trúc bề thế được dựng lên trên mảnh đất vốn là Nhà sáng tác và trường bồi dưỡng viết văn của Hội tại xã Quảng Bá. “Ở đó, hàng vạn hiện vật đã được sưu tầm và lưu giữ làm bằng chứng cho một dòng chảy văn học xuyên suốt 20 thế kỷ. Công trình này dự tính sẽ chính thức mở cửa trước bậc thềm Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ IX, 2015”(Nhà thơ Hữu Thỉnh).

Theo nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, ý tưởng về bộ Biên niên hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam đã được nhà phê bình Vương Trí Nhàn gợi ý, và được Chủ tịch Hội chỉ đạo biên soạn từ năm 2006, nhưng phải đến năm 2009 công việc này mới thực sự được tiến hành. Nhóm biên soạn bộ Biên niên gồm Lại Nguyên Ân, và hai nhà nghiên cứu trẻ làm trợ lý là Trần Thiện Khanh, Đoàn Ánh Dương. Các tác giả biên soạn đã hoàn thành công việc tái dựng gần 20 năm hoạt động văn học của Hội (từ 1957 đến 1975); công trình này cũng vừa được Nhà xuất bản Hội Nhà văn trân trọng ra mắt độc giả. Phần tiếp theo của cuốn biên niên (hoạt động văn học của Hội từ 1976 đến 2010) đang được nhóm biên soạn tích cực hoàn thành bản thảo, dự kiến sẽ được chia thành 2 tập, ra mắt trong thời gian tới.

Lịch sử văn học qua một bộ sách biên niên - ảnh 1

Biên niên hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam, tập 1 (1957-1975), Nxb. Hội Nhà văn, 2013

Phải nói rằng, làm biên niên sử về Hội Nhà văn Việt Nam là một công việc khó khăn, đối với bất kỳ ai, vì nguồn tài liệu thực sự còn lưu giữ để tiến hành công việc nhiều ý nghĩa ấy còn lại rất ít, ngay cả đối với các cơ sở lưu giữ tài liệu quan trọng như Văn phòng, Ban công tác hội viên của Hội. Càng khó khăn và đòi hỏi chi tiết hơn, khi công trình biên niên này được nhóm biên soạn nâng lên thành một cách viết văn học sử, nghĩa là bộ sách chứa đựng một tham vọng bao quát: qua bộ sách này người đọc có thể thấy được gương mặt thực, đầy đủ của đời sống văn học hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, theo từng năm và từng giai đoạn lịch sử. Trong Vài lời bộc bạch ở phần đầu cuốn biên niên, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân chia sẻ: “cái mà tôi có thể vào sổ, cũng là cái hẳn sẽ được nhiều người quan tâm, ấy là nhịp sống văn học diễn ra hàng ngày, đan dệt bởi những tác phẩm được công bố trên các mặt báo, tạp chí, trong các xuất bản phẩm được phát hành. Lịch sử văn học được tạo bởi những tác phẩm được sáng tác ra, được công bố để công chúng tiếp nhận, được công chúng định giá, được các tác giả đến sau tiếp nhận và tiếp nối…”

Trọng tâm của bộ Biên niên hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam, theo nhóm biên soạn, là “công việc công bố tác phẩm văn học”. Bởi vậy, ngoài các sự kiện, các hiện tượng văn học, văn nghệ diễn ra trong đời sống (những sự kiện, hiện tượng trước hết thuộc về/gắn bó xa gần với lịch sử Hội Nhà văn Việt Nam), nhóm biên soạn chú ý ghi lại 2 nhóm tác phẩm: nhóm tác phẩm công bố trên báo chí và nhóm tác phẩm được in sách, bao gồm cả sách in lần đầu lẫn sách tái bản có sửa chữa bổ sung.

Công trình Biên niên hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam trên thực tế đã tràn ra khỏi khuôn khổ hoạt động văn học Hội Nhà văn Việt Nam để trở thành một cuốn lịch sử văn học. Nói đúng hơn, đó là một lối thử nghiệm biên soạn lịch sử văn học Việt Nam của nhóm tác giả Lại Nguyên Ân, Trần Thiện Khanh, Đoàn Ánh Dương.

Nhà thơ Hữu Thỉnh đánh giá: “Nay sản phẩm đầu tiên trong tham vọng phục dựng lại bức tranh văn học quá khứ đã ra đời. Tuy có thể còn nhiều thiếu sót, nhưng những người thực hiện đã giúp chúng ta hình thành một cái khung tư liệu, làm căn cứ cho mọi bổ sung cần thiết. Nó không đơn thuần là một bản thống kê. Nó sẽ cất lên tiếng nói riêng khi có tiếng gõ cửa”.

Huỳnh Anh Thi

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác