Kim Lân, nhà văn làng quê với nhà lưu niệm phố

(Toquoc)- Nhắc đến Kim Lân là độc giả nhớ ngay đến một nhà văn của làng quê với vẻ bên ngoài nhỏ bé, chất phác đôn hậu. Trong các tác phẩm của Kim Lân, người nông dân đã trở thành hồn cốt và tạo nên phong cách riêng của nhà văn.

Kim Lân, nhà văn làng quê với nhà lưu niệm phố - ảnh 1Xuất thân trên quê hương Bắc Ninh, rồi tham gia hoạt động văn hoá cứu quốc trước năm 1945. Ông lập nghiệp tại Hà Nội với trọng trách ở Nhà xuất bản Văn học, Nhà xuất bản Tác phẩm mới và Báo Văn nghệ. Ngôi nhà tại ngõ Hạ Hồi của Kim Lân nhiều năm là một địa chỉ quen thuộc của bạn bè văn chương. Tôi còn nhớ, sau ngày ông mất, vì muốn đi tìm tư liệu cho một bài viết liên quan đến Kim Lân, tôi đã vào Hạ Hồi và hỏi thăm nhà ông. Lúc tôi hỏi những người sống quanh cái ngõ Hạ Hồi đó thì thấy có rất nhiều biết ông, họ còn hỏi lại “Nhà văn Kim Lân chứ gì?”. Khi tôi xác nhận thì họ nhìn tôi thêm một lần nữa, vẻ ái ngại, rồi ngập ngừng… như thể tôi giống như nhiều độc giả hâm mộ ông, từng tìm đến ông mà không hay ông đã rời cõi tạm này rồi.  Phải xác nhận tôi muốn tìm một số bút tích của Kim Lân để lại thì họ mới chỉ cho tôi nhà của ông.

Đó cũng là một chiều cuối năm, trời rét như hôm nay được đặt chân vào nhà của ông - nhà văn Kim Lân. Sát bên cạnh là nhà con trai ông còn đang ở và chỗ tôi được ngồi tiếp là một căn phòng chừng hơn 20m vuông treo rất nhiều chân dung nhà văn Kim Lân. Cảm giác ban đầu ập vào là ngôi nhà “vắng chủ”, hơi bừa bộn, hơi âm ẩm lành lạnh nhưng lại rất gần gũi. Không có sự cầu kỳ, đài các… khách đến có thể cầm ngay tờ báo đọc, có thể lấy một chiếc cốc, cầm một cái lọ, cái đèn lên xem, có thể đi lại, đứng ngồi ngắm những bức ảnh, bức tranh… Ngay lúc ấy, tôi cứ nghĩ, chỉ cần cứ để như này, bất kỳ ai đến cũng sẽ nhận ra, cũng sẽ cảm nhận đây là một góc nhỏ lưu lại những gì đã thuộc về ông, đã được trí nhớ của nhiều người mặc định về nhà văn Kim Lân.

Thế rồi, cái ngôi nhà ở Hạ Hồi đó đã bị bán đi. Thật tiếc.

Tôi cũng không còn có dịp được trở lại đó thêm lần nào nữa.

Và giờ đây để lưu lại hình ảnh của Kim Lân, ông đã có một ngôi nhà lưu niệm 6 tầng ở một ngõ thuộc phố Trần Khát Chân. Ngôi nhà này được giới thiệu là tràn ngập các hình ảnh về nhà văn Kim Lân từ bút tích, các tác phẩm, bản thảo, thư từ… được gìn giữ và sưu tầm từ nhiều nguồn làm nên “một cõi đi về” của Nhà văn Kim Lân với bạn đọc và người hâm mộ. Thực ra, tôi đã định đi theo đúng chương trình của lễ khánh thành, sau khi dự lễ xong thì sẽ đến tham quan ngôi nhà. Nhưng tự nhiên không muốn đi nữa, trí nhớ cứ lần hồi về cái ngõ năm xưa nằm ở đường Quang Trung. Cứ có cảm giác cái chốn mới này không hợp với ông… Tôi cứ băn khoăn không biết, khi ông còn sống cái ngôi nhà khang trang ở gần phố Trần Khát Chân của người con gái có gắn bó, thân thuộc với ông không? Tôi vẫn cứ tiếc, giá như cái góc nhỏ hôm nào ở Hạ Hồi vẫn còn thì có lẽ chả cần phải mất nhiều công sức, tự nó cũng đã trở thành một cái nhà lưu niệm của Kim Lân rồi.

Kim Lân, nhà văn làng quê với nhà lưu niệm phố - ảnh 2Ngồi dự lễ khánh thành nhà lưu niệm Kim Lân cùng với nhà phê bình Văn Giá, anh có hỏi tôi cái nhà này sẽ đặt ở đâu. Tôi bảo, ở nhà con gái - hoạ sĩ Nguyễn Thị Hiền, gần Trần Khát Chân. Văn Giá hơi ngạc nhiên “tại sao không để ở Hạ Hồi?”… Biết ngôi nhà ấy đã bán rồi, anh ngậm ngùi tiếc và cứ lan man kể về cái nhà ở Hạ Hồi mình từng đến đấy chơi và hỏi nhà văn những chi tiết, những từ liên quan đến tác phẩm Làng, Vợ nhặt… để về giảng cho sinh viên.

Năm 2012 này là gần 5 năm nhà văn Kim Lân ra đi. Ông đã trở về và nằm lại quê nhà Phù Lưu. Cái mảnh đất quê sinh ra ông đã mở lòng đón ông lại như một cái kết đẹp và vĩnh viễn cho con người mà cái chất làng quê đã trở thành máu thịt chảy trong huyết quản.

Việc có một nhà lưu niệm dành cho nhà văn là cần thiết và đáng ghi nhận. Nó không những thể hiện tấm lòng của con cái dành cho người cha đáng kính” và sự yêu mến của nhiều thế hệ độc giả dành cho Kim Lân, như tâm nguyện của hoạ sĩ Nguyễn Thị Hiền: “Làm nhà lưu niệm cho bố để bảo tồn những gì bố đã để lại, đã cống hiến. Vì bố đã không chỉ còn là của riêng của gia đình mà còn là người của xã hội nữa”. Vẫn biết, ngôi nhà ở Hạ Hồi giờ đây không thể trở thành địa chỉ nhà lưu niệm Kim Lân được nữa, nhưng tại sao nơi đó không phải là chính quê hương ông - nơi phần mộ ông còn đang ở đó? Một số nhà văn của chúng ta như Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Bính, Nam Cao… cũng có nhà lưu niệm, tưởng niệm đặt tại quê nhà.

Ở Hà Nội, trong một tương lai không xa nữa bảo tàng Văn học Việt Nam sẽ đi vào hoạt động. Chắc chắn không chỉ Kim Lân, các nhà văn đã, đang và sẽ có nhà lưu niệm, tưởng niệm ở quê nhà và đông đảo đội ngũ nhà văn có đóng góp cho nền văn học nước nhà sẽ hiện diện trong bảo tàng Văn học Việt Nam. Vì thế bảo tàng sẽ nơi hội tụ đông đủ các nhà văn thành danh, còn các nhà lưu niệm sẽ trở thành các “chi nhánh” của bảo tàng Văn học như lời ông chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - nhà thơ Hữu Thỉnh xác nhận. Với quy mô, đặc điểm và các thế mạnh riêng thì việc khai thác hiện vật cho bảo tàng và nhà lưu niệm vẫn song hành tồn tại. Bảo tàng không vì lý do gia đình nhà văn làm nhà lưu niệm mà khó có hiện vật trưng bày. Tâm thế của người tham quan khi vào bảo tàng cũng sẽ khác vào nhà lưu niệm. Và càng khác, nếu như nhà lưu niệm đó gần phần mộ và được đặt tại quê hương, hoặc nơi gắn bó thân thiết với mỗi nhà văn.

Những ngày cuối năm âm lịch, biết Kim Lân có một “cõi đi về” ở ngay giữ thủ đô, vừa mừng, vừa lan man nhớ đến những người nông dân bước ra từ tác phẩm của ông, hình như có nét gì thật giống con người ông…

Hiền Nguyễn

Tại buổi lễ khánh thành nhà lưu niệm Kim Lân tại Hà Nội ngày 05/01, Nhà xuất bản Kim Đồng và CLB người yêu sách Nguyễn Huy Tưởng đã trao tặng gia đình cuốn sách “Kim lân - Ẩn sĩ giữa làng văn” trong bộ sách Nhà văn của em và hai cuốn tạp chí “Trung Bắc Chủ nhật” in năm 1942. Đây là cuốn sách hữu ích để tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Kim Lân. Còn ở hai cuốn tạp chí có đăng hai truyện ngắn “Cô Via” và “Người kép già” là những tác phẩm đầu tay của nhà văn Kim Lân.

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác