Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam: Sau Hội nghị là gì?

(Toquoc)- Sáng 05/1, Hội nghị Dịch thuật giới thiệu Văn học Việt Nam ra thế giới chính thức khai mạc; cùng với sự kiện này, nhiều hoạt động sôi nổi diễn ra liên tục, kéo dài đến ngày 10/1. Song đánh giá và nhìn nhận về tầm quan trọng của sự kiện văn hoá ngoại giao lớn này, nhiều nhà văn, dịch giả có tên tuổi lại tỏ ra hờ hững.

Sau Hội nghị là hụt hẫng?

Hội nghị văn học dịch, cách gọi nôm na của sự kiện văn học này, không phải một việc làm vội vã bởi nó đã được lên ý tưởng từ lâu, được Hội đồng Văn học dịch của Hội Nhà văn đề xuất nhiều lần và đây là lần thứ hai Hội nghị được tổ chức. Thế nhưng thật khó hiểu khi hội nghị được tổ chức thiếu tính chuyên nghiệp và đầy tính chắp vá: không hợp tác và không mời Bộ Ngoại giao, không hợp tác và không mời các NXB, nhà sách, nhà phát hành - trong khi đây mới là những cơ quan chủ chốt, là cửa soát vé, cửa ra, cửa vào của văn học trên lộ trình ra khỏi biên giới nước Việt. Chỉ đến khi có những phản hồi từ báo chí thì trong cuộc họp sát ngày khai mạc, Hội Nhà văn mới cấp tốc bổ sung giới làm sách. Nhưng sự hiện diện của họ lại chỉ được đặt bên lề buổi khai mạc, trong khuôn viên Thư viện Quốc gia như một hoạt động triển lãm phụ trợ.

Toàn bộ nội dung thảo luận những vấn đề lớn của xuất khẩu văn học Việt ban đầu chỉ gói gọn trong một buổi sáng, sau nhiều ý kiến, được kéo dài thành 1 ngày.

Một ngày sao đủ để nói hết những tồn tại của dịch thuật văn học, những khó khăn của việc tìm cách cửa bước ra thế giới, những trăn trở của các dịch giả có tâm với văn học nước nhà?

Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam: Sau Hội nghị là gì? - ảnh 1Một ngày liệu có đủ để các NXB giãi bày những khó khăn trong việc xuất và nhập văn học của họ, không đủ để họ tạo dựng được những mối quan hệ, đặt điểm khởi động cho những hợp đồng có lợi, tạo đường ray cho văn học Việt cất cánh, thậm chí không đủ để trở nên thân quen hơn với các vị khách đầy quyền năng về xuất bản…?

Một ngày… có lẽ không đủ để bàn được một vấn đề gì.

Các nhà văn nước ngoài, các NXB nước ngoài liệu có thích thú với những màn văn nghệ chào mừng, tiệc chiêu đãi và các chuyến tham quan hấp dẫn, hay sẽ hụt hẫng vì những chuẩn bị kỹ càng cho các công việc tìm hiểu thị trường, thương thảo, hợp tác, ký kết liên quan đến dịch thuật, xuất bản văn học trở nên thừa thãi?

Không kỳ vọng vào kết quả hội nghị là suy nghĩ chung của các nhà văn Đoàn Tử Huyến, Ngô Tự Lập, Nguyên Ngọc… Nhìn vào chương trình hội nghị cũng dễ dàng nhận ra tính ‘hình thức chủ nghĩa’ trong cách tổ chức khi mà phần ‘hội’ nhiều hơn ‘nghị’, tính gặp gỡ - vui vẻ nhiều hơn tính quảng bá - thảo luận.

Dĩ nhiên những nhận định trên có chút võ đoán. Nhưng với chương trình hoạt động mà Ban Tổ chức Hội nghị Dịch thuật giới thiệu văn học Việt Nam đã công bố thì cái bước hụt về cảm xúc của cả hai bên chủ và khách dễ xảy ra lắm. Nói vui vui như dịch giả Ngô Tự Lập thì là: ‘Hội nghị đến tôi không mong đợi gì. Hội nghị đi tôi cũng… hơi nuối tiếc’.

 

Sau Hội nghị là vẫn như cũ!

Những vấn đề lớn nhất cần tìm được tiếng nói chung trong một hội nghị quảng bá, giới thiệu văn học Việt Nam ra thế giới là: giới thiệu ai, giới thiệu cái gì và giới thiệu như thế nào. Có quá nhiều quan điểm mâu thuẫn khi người cho rằng cần giới thiệu những tinh hoa văn học Việt Nam, người cho rằng cần giới thiệu văn học Việt Nam hiện đại, nhất là thơ trẻ vì nó gần gũi với tâm hồn của công chúng phương Tây, người cho rằng cần tiếp tục khai thác mảng văn học chiến tranh vốn được người Mỹ hứng thú và đón nhận…

Tranh cãi gì thì cũng chỉ là tranh cãi, nhưng giới thiệu ai, giới thiệu cái gì và giới thiệu như thế nào thì không phải chuyện của cảm hứng mà rất cần một chiến lược đúng đắn và khôn ngoan. Như ý kiến của nhà thơ Hữu Việt, có lẽ cần thành lập một Viện dịch thuật và quảng bá văn học Việt có nhiệm vụ vạch ra chiến lược và giám sát để nó đi đúng lộ trình.

Khi muốn xuất khẩu các sản phẩm văn hoá ra thế giới, có một nguyên tắc quan trọng hàng đầu của quảng bá, của PR là phải nắm được người cần gì chứ không phải ta thích gì. Mỗi thị trường văn học, mỗi quốc gia lại có một nhu cầu thưởng thức, thị hiếu thưởng thức khác nhau. Người Mỹ vẫn chịu khó dùi mài tìm hiểu nguyên nhân thất bại từ chiến tranh Việt Nam qua các cuốn tiểu thuyết và thơ, người Thuỵ Điển lại thích dò la về một tâm hồn người Việt trong cuộc sống và hơi thở hiện đại… Thế nên, giới thiệu cái gì đôi khi (và đa số) không phải do ta lựa chọn mà do thị trường ta hướng tới lựa chọn và quyết định.

Tại Hội nghị lần này, gần như vắng mặt các NXB có uy tín trên thế giới, nó đồng nghĩa với việc, mục đích dò la thị trường và tìm hiểu thị hiếu của công chúng nước ngoài đã bị thất bại (trừ khi hội nghị không lập ra với mục đích ấy). Không biết được thêm thông tin tức là chúng ta vẫn đang dẫm chân ở vạch xuất phát của những tranh cãi “giới thiệu cái gì” như trước khi hội nghị chưa diễn ra, như thể hội nghị chưa từng diễn ra. Dù rằng có sự hiện diện của các nhà văn - dịch giả nổi tiếng song cái nhìn của họ đương nhiên không thể thức thời như đôi mắt của người kinh doanh sách chuyên nghiệp. Chưa kể bản thân họ không thể đứng ra nhận thầu dịch thuật một tác phẩm mà họ thích nhưng không đảm bảo là có NXB nào nhận mua và tổ chức phát hành.

Sau hội nghị sẽ là gì? - Câu hỏi mà nhiều người băn khoăn đặt ra và e ngại câu trả lời là ‘vẫn như cũ’.

Vẫn như cũ bởi không có một lộ trình - chiến lược quảng bá văn học cụ thể nào cũng như không có một mục đích thương mại nào được Hội Nhà văn đề ra trước thềm hội nghị. Điều đó đồng nghĩa với việc sau hội nghị không có danh sách tác phẩm được quảng bá, không mối quan hệ hay một bản hợp đồng xuất khẩu nào được thiết lập.

Và các nhà văn trở về với công việc thường nhật của mình, các dịch giả cũng trở về với công việc thường nhật của mình. Văn học Việt Nam tiếp tục điệp khúc “chỉ có nhập mà không có xuất”.

Và những cây bút thức thời tiếp tục nỗ lực tìm đường “vượt biên” cho đứa con tinh thần qua các mối quan hệ cá nhân thay vì chờ đợi có một tổ chức nghề nghiệp đứng ra bảo lãnh và cấp visa, hộ chiếu cho mình.

Mọi thứ lại trở về như cũ?

Hoàng Hồng

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác