Hoạt động dịch thuật thời hội nhập

Thúy Toàn

Trong hoạt động dịch thuật của chúng ta lâu nay còn nhiều tính tự phát, chưa được coi là một công việc cần có chiến lược chung và vai trò tổ chức Nhà nước. Ở nhiều nước người ta có Quỹ dịch thuật tài trợ để các dịch giả nước ngoài có điều kiện dịch phổ biến cho văn học của người ta.

Hoạt động dịch thuật thời hội nhập  - ảnh 1
Dịch giả Thúy Toàn
Nhiều năm qua Pháp, Đức, Thụy Điển, Italia, Phần Lan, cả Ba Lan, Czech, Hàn Quốc... đã làm việc đó. Ở Hàn Quốc có hẳn Viện dịch thuật, khuyến khích các dịch giả nước ngoài dịch và phổ biến văn học Hàn Quốc, tổ chức các hội thảo quốc tế. Mới đây họ mời một số dịch giả người Việt như dịch giả Lê Đăng Hoan, vừa đi dự Hội thảo như vậy về. Từ chiến lược chung có tính chất quốc gia, mới có thể giải quyết các vấn đề khác, từ sự tuyển chọn sách để dịch cho đến đào tạo đội ngũ người dịch chuyên sâu, hoặc nâng cao thường xuyên năng lực cho người dịch đang làm việc, tổng kết tính kinh nghiệm, xây dựng lý thuyết cũng như lịch sử dịch thuật như một bộ môn khoa học xã hội...

Tôi cứ nhớ hoài một bài báo đã được công bố trên báo Văn nghệ của Hội ta, báo Văn nghệ số 40 ra ngày 7 tháng 10 năm 2006. Tác giả bài báo là GS đại học, dịch giả Huy Liên. Ông đã tổng kết Những điều kiện tiên quyết để đưa văn chương Việt Nam ra thế giới:

1. Có kinh phí và nguồn tài trợ lớn dành cho dịch thuật và giới thiệu văn chương Việt Nam.

2. Có một đội ngũ các chuyên gia giỏi về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam cũng như ngôn ngữ và văn hóa thế giới (trong xu thế toàn cầu hóa về kt- văn hóa, không thể giao tiếp thiên hạ nếu không hiểu người ta đến một trình độ nhất định).

Về kinh tế, tác giả bài báo cho một con số cụ thể: muốn có một bản dịch tác phẩm khoảng 300 trang sang tiếng Anh kinh phí cho người dịch tối thiểu phải bỏ ra là 20.00.000đ (hai mươi triệu đồng). Và muốn bản dịch được bạn đọc nước ngoài tiếp nhận phải có bàn tay của chuyên gia ngữ văn- nhà văn. Kinh nghiệm thành công của bản dịch tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh do nhà văn Úc Frank  Palmos thực hiện cũng như việc làm của nhà xuất bản Curlstone và nhà văn Mỹ Waynle Kerin. Trong bài Rumani 200.000 EURO cho xuất bản văn chương của nhà văn dịch giả Phạm Viết Đào nêu kinh nghiệm Rumani do Hội Nhà văn Rumani khởi xướng, là chủ thể, chủ đề nhiều dự án văn chương, nhằm tôn vinh văn hóa đọc, tôn vinh giới cầm bút và tạo điều kiện cho các nhà văn Rumani có điều kiện giao lưu với thế giới bên ngoài, đồng thời nhằm quảng bá hình ảnh Rumani ra với thế giới.

Tất nhiên, những điều nhắc lại ở trên cũng còn phải trao đổi thêm. Nhưng chúng tôi nêu ra đây để ta cùng suy nghĩ về dịch thuật- một hoạt động trong đời sống văn học chung, lâu nay hình như nhiều người vẫn nghĩ là của riêng nhưng người trực tiếp hoạt động trong sáng tạo dịch thuật mà thôi. Hóa ra nói về “Văn học trong xu thế hội nhập” lại không thể không nói ngay đến hoạt động dịch thuật...

 

(Văn nghệ)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác