Góp phần đưa lý luận phê bình vào chuẩn mực

(Toquoc)- Tính đến thời điểm này mọi công việc bắt đầu cho khoá 2 về lý luận phê bình văn học của Trung tâm bồi dưỡng Viết văn Nguyễn Du đã hoàn tất. Để cung cấp thêm cho bạn đọc những thông tin mới mẻ liên quan đến việc học tập sắp tới của học viên, phóng viên Báo Tổ Quốc đã có buổi trao đổi với nhà văn Bùi Việt Sỹ - Phó Giám đốc Trung tâm.

* Trong thời gian gần đây có rất nhiều ý kiến cho rằng lý luận phê bình ở ta chưa theo kịp sáng tác, hụt hơi về lực lượng… có phải vì lý do và tình hình thực tế này mà Hội Nhà văn đã quyết định dành cho khoá 2 về lý luận phê bình?

Lý do là trong hệ thống lớp viết văn của Quảng Bá cũng như trường viết văn Nguyễn Du từ trước đến nay chưa bao giờ mở lớp về lý luận phê bình mà chỉ có về sáng tác. Tình hình lý luận phê bình hiện nay của chúng ta vô cùng lộn xộn, mạnh ai lấy viết, thích viết gì thì viết, viết không có chuẩn mực gì. Thích một ai thì lấy tác phẩm ra khen, không thích thì viết hạ thấp họ.

Hiện nay còn có hiện tượng “lăng xê” nhau, tìm cách gây dư luận, ồn ào có tính chất ngoài văn chương thành những “xì căng đan” giả, tạo dư luận để người đọc tìm đọc cuốn sách, nhưng đọc xong không thấy vấn đề gì cả.

Đa số người viết lý luận phê bình là ngẫu hứng, tay trái, không chuyên nghiệp. Tất nhiên mở lớp bồi dưỡng không phải là có ngay những nhà phê bình lớn. Tôi không quá kỳ vọng, mà khoá khọc của Trung tâm chỉ góp một phần đưa phê bình vào chuẩn mực, tạo ra đội ngũ phê bình có kiến thức, bài bản. Kết thúc khoá học này trong tổng số học viên tham dự, sau vài năm nữa, có 2-3 nhà lý luận phê bình là quý lắm rồi. Ví dụ như một nền văn học đồ sộ như Nga chỉ có một nhà lý luận phê bình là Bakhtin M (1895 - 1975), văn học Việt Nam thời kỳ 1930-1945 có Hoài Thanh là đáng kể nhất.

Đó là lý do mà Hội Nhà văn quyết định mở lớp lý luận phê bình văn học trong khoá 2 này.

* Xin nhà văn cho biết về tình hình học viên đăng ký tham dự khoá 2 của Trung tâm bồi dưỡng Viết văn Nguyễn Du?

Hiện nay Trung tâm đã nhận được tổng cộng gần 50 hồ sơ. Trong đó có cả tiến sĩ, thạc sĩ, hội viên hội Nhà văn, giáo viên và sinh viên. Người trẻ nhất là 20 tuổi, hiện đang là sinh viên và người già nhất gần 70 tuổi.

Số học viên tham dự đủ mọi miền đất nước, kéo từ Bắc - Trung - Nam, có cả ở Cao Bằng, Cần Thơ, Huế, Bình Phước… và tất nhiên Hà Nội là đông nhất.

Do lý luận phê bình khó kiếm được tiền, nên rất tiếc ở một số hội Văn học nghệ thuật (VHNT), trưởng ban lý luận phê bình cũng không đi, nơi thì họ già rồi. Có Hội VHNT nói; nếu cử đi bồi dưỡng sáng tác thì tỉnh đăng kí 15 người, còn học lý luận phê bình thì hơi khó.

Bên cạnh đó, cũng có trường hợp rất thiết tha muốn được tham dự lớp bồi dưỡng nhưng số người đó còn phải làm công việc mà mình đang đảm nhận nên không có thời gian theo học, như các thầy cô giáo giảng dạy chẳng hạn, họ phải chấm thi đại học. Hay trường hợp một thí sinh dự tuyển ở Huế, chị này là tiến sĩ về lý luận phê bình rất muốn học nhưng lại vướng một khoá học được nhận học bổng ở Pháp nên không tham dự trọn vẹn khoá bồi dưỡng ở Trung tâm được, mặc dù vậy vẫn xin ra dự học 2, 3 tuần, khi nào có lịch học ở Pháp thì sẽ đi, và Trung tâm đã đồng ý.

* Vậy một số người quan tâm đến lý luận phê bình nhưng không có thời gian theo học toàn khoá thì họ muốn dự thính có được không? Và có phải đóng học phí không?

Hoàn toàn được, bất kỳ ai muốn đến dự thính đều được, nhất là các buổi hội thảo, các tiết học mà họ yêu thích, quan tâm và cảm thấy thiết thực thì Trung tâm vui lòng mở cửa mời họ vào và không phải đóng học phí.

* Với độ tuổi học viên dự tuyển là 20 - đến gần 70, liệu có dẫn đến những “chênh lệch”hay khó khăn gì  trong quá trình học tập không?

Tuổi tác không quan trọng, tài năng không đợi tuổi. Không nên đánh giá giữa tuổi tác với trình độ. Quan trọng là tư duy của người học có đồng đều không. Tất nhiên tư duy của sinh viên và tiến sĩ khác nhau nhưng mục đích học là giống nhau. Ngay trong quá trình làm hồ sơ học viên dự tuyển phải nộp tác phẩm đã từng công bố và mới. Chúng tôi đọc thấy các tác phẩm của các thí sinh trẻ rất có triển vọng. Nói chung là tác phẩm khá, chất lượng tương đối đồng đều

Những tác phẩm của thí sinh dự thi tương đối chính thống, đó là một trong những yêu cầu của khoá học, là phải theo dòng chính thống. Người làm lý luận phê bình không được có những đánh giá thiên kiến bởi những động cơ không lành mạnh và tình cảm cá nhân. Nếu động cơ của người làm lý luận phê bình không đúng thì nó sẽ ra khỏi văn học nghệ thuật.

*  Xin ông cho biết học viên vào đây sẽ được học những gì?

Tham gia khoá học của Trung tâm, học viên sẽ được bồi dưỡng kiến thức cơ bản nhất của nghề viết lý luận phê bình, trong đó có kĩ thuật viết phê bình tác phẩm thế nào, cách tiếp cận tác phẩm ra sao, cách phân tích, nhận xét, đánh giá thế nào cho đúng đắn nhất…

Đội ngũ giảng dạy không chỉ giới hạn về lý luận phê bình mà còn mở rộng các môn học khác như; những kiến thức về mỹ học hiện đại và mỹ học mác xít, triết học, lịch sử phê bình văn học, trường phái văn học hiện nay, hậu hiện đại như thế nào… của các nhà lý luận phê bình lớn từ xưa đến nay, của phương Tây cũng như của Việt Nam. Hệ thống lại cho học viên một cách bài bản các kiến thức phục vụ cho công tác lý luận phê bình.

Cấu tạo của khoá học sẽ gồm hai phần lý thuyết và thực tế. Về lý thuyết thì mời những giáo sư giảng dạy. Thực tế là kỹ năng viết bài lý luận phê bình. Trung tâm sẽ mời những cây bút chuyên viết lý luận phê bình trao đổi kinh nghiệm tiếp cận tác phẩm như thế nào, cách viết một bài phê bình, cách dựng chân dung một tác giả văn học, viết bài tiểu luận khoá luận ra trường. Ngoài ra các học viên còn được đi thực tế, hội thảo sách - tiểu thuyết và truyện ngắn.

Sẽ có những chuyên gia đầu ngành tham gia thuyết trình, giảng dạy, trao đổi kinh nghiệm như GS. Phong Lê, Trần Đình Sử, Hà Minh Đức, Nguyễn Quang A, Vương Trí Nhàn. Ngoài ra học viên còn được tiếp cận những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như Tô Hoài, Vũ Quần Phương, Ma Văn Kháng… tóm lại là mời những người đầu ngành trong nhiều lĩnh vực.

* Lần đầu tiên Trung tâm mở lớp về lý luận phê bình thì có khó khăn gì?

Khó nhất là về giáo trình, chúng ta chưa có giáo trình từ trước để lại, mà phải xây dựng giáo trình mới. Nhưng hiện tại, Trung tâm đã hoàn chỉnh bộ giáo trình. Nói chung là giáo trình được đánh giá phù hợp với khoá học, đã được các giáo sư, tiến sĩ hàng đầu hiện nay tham gia cho ý kiến và đánh giá tốt. Sau khoá học, qua các bài giảng của giáo sư - tiến sĩ, Hội nhà văn và Trung tâm bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du hi vọng sẽ xây dựng bộ giáo trình hoàn chỉnh hơn để mọi người có thể đọc tham khảo trong quá trình công tác lý luận phê bình của mình sau này.

* Và Hội Nhà văn đã tạo điều kiện gì cho khoá học này?

Hội Nhà văn đã tạo điều kiện về nhân tài, vật lực, điều kiện vật chất một cách khá toàn diện. Nhà thơ Hữu Thỉnh vừa là chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam kiêm Giám đốc Trung tâm sẽ trực tiếp theo dõi hoạt động của Trung tâm một cách sát sao hơn. Tiến sĩ Nguyên An là nhà phê bình đang làm bên bảo tàng được điều sang làm Phó Giám đốc phụ trách lên giáo trình vì trước đây đã từng làm công tác giáo dục.

Về vật lực, Hội Nhà văn đã hỗ trợ tối đa chi phí cho toàn khoá học. Phần học phí sẽ miễn hoặc giảm cho học viên là Hội viên Hội nhà văn Việt Nam có hoàn cảnh khó khăn. Học viên sẽ được học ngay tại trụ sở chính của Hội Nhà văn Việt Nam ở số 9 Nguyễn Đình Chiểu.

Xin cảm ơn nhà văn và chúc cho khoá học thành công.

 

HIỀN NGUYỄN (thực hiện)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác