Đừng để thi văn như kiểm tra năng lực… phóng viên


(Toquoc)- Trong kỳ thi tốt nghiệp, văn là một trong hai môn thi bắt buộc, cùng với hai môn tự chọn. Khi nghe thông tin này, đã có không ít học sinh thở phào, vì cuối cùng kì thi tốt nghiệp đã không còn nặng nề. Thế nhưng, gần đến ngày ôn luyện, môn văn lại được đề xuất thi theo cấu trúc đề mới. Liệu sự thay đổi này có làm cho học sinh “căng thẳng” với môn văn trước một kỳ thi tốt nghiệp được hứa hẹn “nhẹ nhàng”?

 

Tính thiết thực trong cấu trúc đề thi văn mới

Đổi mới giáo dục, trong đó có đổi mới thi cử luôn là đề tài nóng được dư luận quan tâm. Từ vài năm trước, một số môn học đã được thay đổi cách ra đề thi so với truyền thống từ các câu tự luận đến các câu trắc nghiệm, nghị luận xã hội… đã nhanh chóng thích ứng với học sinh.

Năm 2014, môn văn lại có bước tiến mới khi Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định đưa ra một cấu trúc đề mới, áp dụng cho kỳ thi tốt nghiệp và đại học. Theo đó, đề thi mới sẽ chú trọng hai phần đọc hiểu và kỹ năng viết.

Phần đọc hiểu là kiểm tra kiến thức về ngữ pháp. Các đoạn văn được sử dụng làm câu hỏi không nhất thiết nằm trong chương trình sách giáo khoa quen thuộc mà học sinh đã biết. Vì vậy, đòi hỏi học sinh phải nắm chắc ngữ pháp tiếng Việt để làm bài, không thể trông chờ vào sự học vẹt, học thuộc.

Phần kỹ năng viết là câu hỏi dành cho cảm nhận, phát hiện cái hay cái đẹp, cái tinh tế của tác phẩm văn học hoặc nêu chính kiến, quan điểm của mình về một vấn đề xã hội, đạo đức… Điểm số dành cho phần viết sẽ cao hơn.

Như vậy, nếu nhìn vào cấu trúc của đề thi văn mới mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra sẽ thấy có nhiều thay đổi căn bản so với đề thi cũ. Đó là không chú trọng học thuộc lòng, ghi nhớ. Trước đây, thay vì phần đọc kiểm tra ngữ pháp, đề thi thường yêu cầu học sinh chép lại chính xác một đoạn thơ/ bài thơ, hoặc viết về tiểu sử năm sinh năm mất, quê quán của một nhà văn, nhà thơ nào đó. Với dạng câu hỏi này, để làm được bài, nhất thiết học sinh phải học thuộc lòng.

Thực tế, trong nhiều năm qua, dư luận đã không khỏi cười ra nước mắt trước những trí nhớ được gây dựng từ “trí tưởng tượng” của học sinh. Râu ông nọ cắm cằm bà kia, lộn tùng phèo. Tuy nhiên, đó cũng chỉ là phần nổi. Còn về cơ bản, học sinh vẫn học và trong một chừng mực nào đó vẫn đáp ứng được câu hỏi từ đề yêu cầu. Nhưng kết quả sau mỗi kỳ thi ra sao, liệu ai có dám chắc, các em chỉ học thuộc để đối phó với kỳ thi, còn ra khỏi phòng thi là quên sạch. Thật chẳng khác câu thành ngữ luôn được lưu truyền trong dân gian: “Kiến thức rồi cũng qua đi, chỉ có bằng tốt nghiệp là ở lại”.

Không những thế, có khi cả đề thi còn dành trọn cho một tác phẩm một tác giả. Chẳng hạn, đề vào Huy Cận với tác phẩm Các vị La hán chùa Tây Phương thì câu một yêu cầu học sinh viết về tiểu sử Huy Cận, câu sau chép hoàn chỉnh một đoạn thơ chính và câu cuối cùng là phân tích đoạn thơ đó. Hay đề vào Chế Lan Viên với tác phẩm Tiếng hát con tàu thì các câu hỏi cũng tương tự như với Huy Cận ở trên…. thành ra mới có hiện tượng học sinh học tủ. Chỉ cần học vài ba, thậm chí một tác phẩm của một tác giả mà trùng với đề thi sẽ nghiễm nhiên được điểm cao và hơn hẳn những ai học theo phương án “trung bình đều”.

Với đề thi mới này, không có chỗ cho học thuộc. Hơn nữa, còn yêu cầu học sinh phải nắm chắc kiến thức từ trong sách giáo khoa để có thể hiểu và mổ xẻ các văn bản ngoài sách giáo khoa. Bên cạnh đó, để làm được các câu hỏi nghị luận xã hội, học sinh cũng phải trang bị cho mình một sự hiểu biết nhất định từ xã hội bên cạnh những chính kiến, suy nghĩ cá nhân.

Nhà giáo, nhà thơ Bùi Kim Anh từng chia sẻ và nói với học sinh của mình rằng, học văn rất quan trọng. Học văn, ngoài những lý do mà bao nhiêu người đã chỉ ra, như là học để làm người, để tâm hồn giàu đẹp… Nhà thơ còn nói thêm, học văn không chỉ là cảm nhận sự bay bổng lãng mạn của câu chữ, mà thiết thực hơn chính là giúp cho các em sau này khi bước vào đời để nhận biết các văn bản và giao tiếp. Nếu các em càng thành đạt càng phải đối mặt với nhiều loại giấy tờ, con chữ và càng phải giao tiếp. Vì thế, phải hiểu, phải nắm được các văn bản ấy nói gì, mình cần diễn đạt cái gì, như thế nào khi trả lời trên giấy hay bằng ngôn ngữ trực tiếp.

Nhớ lại những chia sẻ của nhà giáo, nhà thơ Bùi Kim Anh trong một lần gặp gỡ về chủ đề này và so sánh với cấu trúc đề thi văn mới đây được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra thấy tương đối hợp lý. Bởi không chỉ cho thấy, văn chương từ sách giáo khoa đã trở thành nền tảng và kiến thức thiết thực cho chính các em khi rời khỏi ghế nhà trường, bước vào cuộc đời thênh thang phía trước.

 

Đôi điều băn khoăn

Lâu nay, các nhà văn, các nhà giáo dục không ít lần than phiền, nào là sách giáo khoa quá tải. Giờ lên lớp của giáo viên thì quá ít, không thể truyền đạt hết cái hay, cái đẹp trong tác phẩm cho học sinh. Học sinh về nhà cũng dành phần lớn thời gian làm bài tập các môn, liệu có thời gian để tiếp cận với các văn bản khác ngoài sách giáo khoa để tham khảo và thực hành không? Đấy là chưa kể các nhà giáo dục còn muốn đưa thêm các tác phẩm văn học giai đoạn sau này vào sách giáo khoa để học sinh có cái nhìn toàn diện, liền mạch dòng chảy văn học theo trục thời gian. Vậy thì liệu thêm tác phẩm này có bớt tác phẩm kia không? Vì nếu thêm mà không bớt thì chương trình càng nặng.

Ngay cả việc cứ giữ nguyên chương trình học trong sách giáo khoa như hiện nay rồi khi đi thi lại cho học sinh làm bài theo cấu trúc đề thi mới, liệu có phù hợp? Vì sách giáo khoa ở ta, thường các chương trình cuối cấp không chú trọng kiến thức về ngữ pháp. Kiến thức về ngữ pháp nằm ở chương trình lớp dưới. Nếu áp dụng đề thi mới này, không lẽ học sinh khi ôn luyện phải học lại các chương trình ở các lớp dưới?. Vậy mà, chỉ còn cách kỳ thi chưa đầy hai tháng, Bộ Giáo dục và Đào tạo lại đưa ra sự thay đổi này là hơi vội vàng. Một số ý kiến dư luận cho rằng, sự đổi mới đề thi năm nay chỉ nên dừng ở mức thăm dò, thử nghiệm. Nên có hai đề song song, một cũ, một mới để học sinh lựa chọn. Và bắt đầu từ năm sau hãy chính thức đi vào thức hiện. Chứ như quy định hiện nay là chưa phù hợp, làm khó học sinh và giáo viên ôn thi. Tâm lý này khác hẳn khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra quyết định, văn, toán là hai môn thi bắt buộc còn học sinh được quyền lựa chọn hai môn thi còn lại. Những tưởng, những người làm giáo dục đã nhìn ra một thực chất khi làm cho kỳ thi tốt nghiệp nhẹ nhàng, bớt căng thẳng, tôn trọng sở trường, phát huy thế mạnh của học sinh. Xin nói ngay rằng, kể cả năm sau thực hiện cấu trúc đề thi mới này cũng chỉ là giãn tình thế, chứ chưa phù hợp. Chỉ chừng nào bộ sách giáo khoa thay đổi, giáo viên thành thục với sự thay đổi của bộ sách mới chừng ấy mới nên áp dụng cho các kỳ thi của học sinh. Nếu không thay đổi sách giáo khoa thì chắc mỗi trường học, giáo viên phải tự soạn một giáo án riêng dành cho học sinh học song song với chương trình chung của Bộ.

Nói cách khác, nếu Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương thay đổi việc thi đối với môn văn thì phải thay đổi việc học và việc dạy đối với môn văn. Không thể học như cũ mà thi kiểu mới. Nhất là kỳ thi chỉ là thi tốt nghiệp, dành cho học sinh đại trà chứ không phải đề thi học sinh giỏi. Không phải cái gì hay, tốt, mới cũng đem áp dụng được ngay, mà phải nhìn vào hiện tại chúng ta đang như thế nào để từng bước thực hiện.

Thử nhìn vào một đề văn có cấu trúc theo ý tưởng đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cụ thể là của PGS-TS Đỗ Ngọc Thống - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất, thì thấy, rằng hay thì thật là hay, nhưng thi ngay cũng gắt gay phạc phờ. Nếu không có một bước chuẩn bị kỹ thì học sinh của chúng ta như thể đang bước vào kỳ thi kiểm tra năng lực của một… phóng viên trong toàn soạn chứ không phải kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông toàn quốc. Và người chấm, dương nhiên, chả khác vai trò một biên tập viên.

Hiền Nguyễn

 

 

Thử tham khảo cấu trúc đề thi môn văn do PGS-TS Đỗ Ngọc Thống đề xuất.

Đề thi tốt nghiệp môn ngữ văn (120 phút, không kể thời gian phát đề)

1) Đọc và trả lời các câu hỏi sau (6/20 điểm)

a) Đây là một đoạn văn nháp, trong đó còn mắc phải một số lỗi về ngữ pháp, chính tả, dùng từ, logic... Anh, chị hãy chỉ ra những sai sót đó. (2 điểm)

Đoạn văn nháp: “... cái nhìn của Nguyễn Tuân, sông Đà hiện lên là một sinh thể có linh hồn với những tính cách đối địch: vừa hung bạo, vừa dữ rằn. Đây là lối nhân cách hóa những đặc điểm vốn có của giòng sông thiên nhiên mà chực quan có thể nhìn thấy”.

b) Đoạn văn sau nói về vấn đề gì? Hãy đặt tên cho đoạn trích. (2 điểm)

“Ở người lớn tuổi ít vận động cơ bắp, nếu chế độ ăn giàu chất colesteron (thịt, trứng, sữa...) sẽ có nhiều nguy cơ bị bệnh xơ vữa động mạch. Ở bệnh này, colesteron ngấm vào thành mạch kèm theo các ion canxi làm cho mạch bị hẹp lại, không còn nhẵn như trước, xơ cứng và vữa ra.

Động mạch xơ vữa làm cho sự vận chuyển máu trong mạch khó khăn, tiểu cầu dễ bị vỡ và hình thành cục máu đông gây tắc mạch. Động mạch xơ vữa còn dễ bị vỡ gây các tai biến trầm trọng như xuất huyết dạ dày, xuất huyết não, thậm chí gây chết người”.

(Sinh học - lớp 8. NXB Giáo Dục 2007)

c) Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật đặc sắc và tác dụng của chúng trong đoạn thơ sau (2 điểm):

“Chúng đem bom ngàn cân

Dội lên trang giấy trắng

Mỏng như một ánh trăng ngần

Hiền như lá mọc mùa xuân”

(Trang giấy học trò - Chính Hữu)

2. Cho tình huống sau: Giả sử trong những ngày tháng 5 lịch sử, tại mảnh đất Điện Biên hôm nay anh, chị được gặp một người anh hùng trong chiến dịch Điện Biên năm xưa... Anh, chị và người ấy sẽ nói với nhau chuyện gì? Đi thăm những nơi nào? Hãy ghi lại điều đó và phát biểu những suy nghĩ, cảm xúc của mình sau cuộc gặp gỡ ấy. (7/20 điểm)

3. Viết về một nhân vật trong tác phẩm văn học đã để lại cho anh, chị nhiều ấn tượng sâu đậm. (7/20 điểm)

Hoặc: Viết một bài văn trả lời câu hỏi: Cuộc sống sẽ như thế nào nếu thiếu thơ ca? (7/20 điểm)

Hoặc: Ngôn ngữ thơ Việt Nam rất giàu nhạc tính. Anh, chị hãy viết bài văn làm sáng tỏ nhận định đó qua một đoạn thơ tự chọn. (7/20 điểm)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác