Bàn về tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust

(Tổ Quốc) - Diễn giả GS. Tôn Thất Thanh Vân mới đây đã có buổi thuyết trình khoa học Tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust tại Viện Văn học, 20 Lý Thái Tổ, Hà Nội.

Giáo sư Tôn Thất Thanh Vân, đến từ Đại học Paris 13 (Pháp) được biết đến với hướng nghiên cứu chính: nhà văn Marcel Proust; tiểu thuyết Pháp thế kỉ XIX và XX; văn học so sánh và văn học Pháp ngữ. Trong buổi thuyết trình khoa học do Viện Văn học- Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức, bà đã đưa ra các phân tích về Tính hiện đại trong tiểu thuyết của Proust. Nhiều nhà nghiên cứu như PGS. Lê Dục Tú, TS. Phùng Ngọc Kiên, TS. Đỗ Hải Ninh, TS. Lê Hương Thủy, dịch giả Cao Việt Dũng và các nhà nghiên cứu, sinh viên ĐH KHXHNV- Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đã tham dự.

Bàn về tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust - ảnh 1

Trong buổi thuyết trình khoa học Tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust, GS. Tôn Thất Thanh Vân đã giới thiệu khái quát về M. Proust và phân tích tính hiện đại trong tiểu thuyết của Proust trên các phương diện thể loại, đề tài và nghệ thuật tiểu thuyết. Theo bà thì đến Proust, di sản văn học Pháp thế kỉ XIX được thanh toán. Biểu hiện rõ nhất chính là quan niệm về hiện thực và sự phản ánh hiện thực mà qua các tác phẩm của mình, Proust đã bổ sung một định nghĩa về tiểu thuyết, về hiện thực, cái đẹp trong tác phẩm và trong đời sống; ông hướng tới cái đẹp tuyệt đối, cái vĩnh cửu, nhưng là cái không bao giờ có thể sở hữu được.

Có thể nói thể loại tiểu thuyết mà Proust theo đuổi là một dạng lai ghép giữa tự truyện và hư cấu nhưng ông không đề cao sự xác thực hay có nhu cầu bày tỏ con người tiểu sử của mình, đó là cái cớ để ông đặt ra vấn đề hành trình của mỗi cá nhân.

GS. Tôn Thất Thanh Vân nhấn mạnh, tính hiện đại qua tác phẩm Đi tìm thời gian đã mất (gồm 7 cuốn với những suy tưởng không ngừng về thời gian, kí ức) thể hiện ở chỗ ông đề cao sự dân chủ. Trong bối cảnh xã hội Pháp khi đó thì việc viết văn được xem là hành vi của giới tinh hoa và tiểu thuyết của Proust đã cổ vũ con người trong quá trình xác lập vị thế tồn tại của mình. Ngoài ra, tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust còn thể hiện trên một số phương diện khác, như vấn đề đồng tính; chất thơ của tiểu thuyết; những thể nghiệm mới về cách viết; việc Việc truy tìm và đánh giá vai trò của kí ức, khẳng định vị thế của vô thức trong đời sống bản thể; cấu trúc không hoàn kết của tác phẩm... Đặc biệt, chính lối viết mới là điểm quan trọng làm nên tính hiện đại của tiểu thuyết M. Proust.

Bàn về tính hiện đại trong tiểu thuyết Proust - ảnh 2

Một số tập trong bộ sách "Đi tìm thời gian đã mất" của M. Proust do Scott Moncrieff dịch (ảnh sachxua)

Nhà văn Marcel Proust sinh năm 1871 trong một gia đình đại tư sản, thuộc tầng lớp tinh hoa của Pháp. Chính điều kiện kinh tế của gia đình đã cho phép ông sống một cách thoải mái, suy tư và viết mà không phải lo nghĩ đến vấn đề kinh tế. Cha của Proust là một giáo sư y học có tiếng. Mẹ của ông là người Do Thái, chính nguồn gốc này đã đưa ông  đến với tinh thần cấp tiến của trí thức hiện đại khi họ đấu tranh chống lại nạn bài trừ Do Thái, đó cũng có thể là nguyên nhân khiến ông có những suy tư và hành động hướng đến sự nhập cuộc và tinh thần dân chủ - như là biểu hiện của một trí thức hiện đại. Có thể xem Marcel Proust là một tượng đài, một biểu tượng với sức ảnh hưởng bao trùm thế kỉ XX và có lẽ cả về sau này.

T.T

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác