Nguyễn Khắc Trường: Nhân vật của mình cũng như những người thân

“Ngồi vào bàn trong nỗi cô đơn, nhà văn nhìn sâu vào cõi người, nhìn sâu vào những thiện ác...” - tác giả tiểu thuyết nổi tiếng Mảnh đất lắm người nhiều ma đã tự bạch như thế.

Nguyễn Khắc Trường: Nhân vật của mình cũng như những người thân - ảnh 1

Nhà văn Nguyễn Khắc Trường (trái) và bạn

* 19 tuổi đã bước vào quân ngũ, vậy quê hương hay đời lính tác động mạnh nhất đến văn của ông?

- Tôi tự thấy mình thông thuộc hai đối tượng, hai đề tài, đó là nông thôn và người lính. Tôi nhập ngũ từ đầu cuộc chiến tranh chống Mỹ và ở liên tục 26 năm đến khi chuyển ngành ra báo Văn nghệ. Trước khi nhập ngũ, tôi đi học phổ thông và là xã viên hợp tác xã nông nghiệp, thông thạo chuyện cày bừa, gánh phân, nhổ mạ…

Tôi yêu mến những tác giả viết về nông thôn từ bé. Đến bây giờ tôi vẫn nhớ cảm giác bâng khuâng, bần thần khi đọc những trang văn viết về cảnh “nhà quê” của Nam Cao, Kim Lân và trong tôi bỗng có một mơ ước rằng có lẽ mình cũng nên thử sức.

Nhà văn Nguyễn Khải đã viết một câu rất hay: “Hãy lật lưng áo của bất cứ một ông tiến sĩ nào, ta đều thấy dấu vết của những ngày chăn trâu cắt cỏ!”.

* Trong các nhà văn lớp trước, ông nhận ai là thầy và ông học được gì ở họ?

- Từ lâu, trên giá sách của tôi treo ảnh hai nhà văn là Sôlôkhốp và Nam Cao. Một ông nước ngoài và một ông trong nước! Với Sông Đông êm đềm viết về người nông dân Nga hay đến thế là tuyệt đích rồi!

Còn Nam Cao thì khỏi phải kể những tác phẩm của ông. Nhà văn Nguyễn Minh Châu có lần nói với tôi rằng hãy đọc kỹ Nam Cao và rút ra cách nghĩ, cách viết của ông để vận dụng, thì đấy chính là ông thầy dạy viết văn cho mình! Tôi ngẫm nghĩ về cách miêu tả người nông dân của Sôlôkhốp và Nam Cao để cố gắng học được đôi điều ở hai ông “thầy” ấy.

* Tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma rất nổi tiếng và có thể coi là dấu ấn trong đời văn của ông. Ông rút được kinh nghiệm gì từ việc hoàn thành tác phẩm này. Và xin ông nói rõ hơn về hoàn cảnh ra đời tác phẩm?

- Bấy giờ là năm 1989, tôi đang ở Tạp chí Văn nghệ quân đội, tự xin đi thực tế ở Thanh Hóa, bởi lúc ấy Thanh Hóa nhiều chuyện um xùm lắm. Tôi đi liền ba huyện: Triệu Sơn, Thọ Xuân, Nga Sơn, chừng gần hai tháng gì đó. Vấn đề đã lờ mờ hiện ra.

Nhưng khi viết tôi lại “bốc” tất cả những hiện thực ấy về quê tôi là miền trung du Thái Nguyên, bởi những chuyện ở nông thôn thì đâu chả giống nhau, và đây là tiểu thuyết cơ mà, có phải viết truyện người thật việc thật đâu. Cụ Lỗ Tấn chả dạy đấy thôi, một con người trong văn học thì cái mặt ở Bắc Kinh, nhưng đôi chân lại ở Triết Giang, cánh tay lại ở Phúc Kiến. Tổng hợp lại mới thành người Trung Quốc.

Tôi đưa những thực tế từ Thanh Hóa về miền trung du bởi những phong tục, tập quán, lời ăn tiếng nói ở trung du tôi đã thông thuộc, khi viết sẽ không bị khiên cưỡng, không bị cho là “nhại”. Cũng vui là khi sách in ra cả Thanh Hóa và Thái Nguyên không ai “kêu” mà đều nhận đây là chuyện của huyện mình, xã mình!

* Một số nhà văn khi viết luôn luôn có nguyên mẫu. Vậy trong truyện của ông có nguyên mẫu không?

- Tôi không hề có nguyên mẫu. Tôi đã thăm dò cách xây dựng nhân vật của một số nhà văn đàn anh, thì thấy hai nhà văn Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Quang Sáng cũng rất ít có nguyên mẫu, họ đều gom góp những mảnh đời, những số phận, rồi nhào nặn thành một con người theo kiểu của mình.

Lại đúng như cụ Lỗ Tấn nói đấy: Vậy phải bịa thế nào cho người ta tin? Đấy chính là vốn sống, là cuộc đời, là sự thông thuộc một khu vực địa lý, một lớp người, một loại người nào đó. Tất cả những cái đó đã ở sẵn trong anh, như là những người thân, như chính là ta vậy. Để khi viết về đề tài đó, về vấn đề đó, thì tất cả cái vốn sống đã có sẵn nhưng lâu nay đang ngủ trong anh được đánh thức, được huy động và nó sẽ hiện lên trang giấy nhiều khi ngoài sức nghĩ, ngoài ý đồ của anh.

Một nhà văn lớn đã nói đại ý: Những trang văn hay thường là không giải thích được, không cắt nghĩa được tại sao lúc ấy lại viết được như thế. Và người ta bình: Trời cho!


(VNCA)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác