Một cái đáy không thể chạm tới

Gầy, cao, gương mặt ít biểu cảm, cặp mắt thông minh nhưng luôn mang cái vẻ nhìn mà không thấy… Nguyễn Thuỵ Kha đã để lại trong cảm nhận của cô gái mới ngoài hai mươi là tôi lúc bấy giờ, ấn tượng về một tuýp văn sĩ thị thành lớt phớt…

Một cái đáy không thể chạm tới - ảnh 11. Xuất bản mười hai tập thơ, mười hai tập văn xuôi, một tập nhạc; viết mười hai kịch bản phim chân dung, hai mươi lời bình cho các phim khác, biên soạn hai mươi tập nhạc… điều thật khó tin ở một người nổi tiếng rong chơi, thích cao đàm khoát luận, thường không mấy khi vắng mặt nơi những cuộc rượu của đám văn nghệ Hà Thành như Nguyễn Thuỵ Kha.

Sinh ngày 7 tháng 10 năm 1949, ngày mà ở châu Âu một bức tường lớn đã được dựng lên để ngăn những con sóng từ Đông Berlin tràn sang Tây Berlin, dường như Nguyễn Thuỵ Kha cũng là một trong những bức tường nhỏ được số phận dựng lên để nhận về những va đập, sang chấn của kiếp người.

Tôi gặp Nguyễn Thuỵ Kha lần đầu vào khoảng những năm 84 - 85 của thế kỷ trước, qua người bạn trai thân thiết của anh. Lúc đó Nguyễn Thuỵ Kha còn khá trẻ. Cùng với nhà văn Trần Hoàng Bách, anh ngang qua thành phố miền Trung bé nhỏ của tôi ngày ấy còn hiu quạnh như một thị trấn miền núi trong văn Nguyễn Thành Long.

Gầy, cao, gương mặt ít biểu cảm, cặp mắt thông minh nhưng luôn mang cái vẻ nhìn mà không thấy… Nguyễn Thuỵ Kha đã để lại trong cảm nhận của cô gái mới ngoài hai mươi là tôi lúc bấy giờ, ấn tượng về một tuýp văn sĩ thị thành lớt phớt. Cho đến khi chùm thơ về chuyến đi của anh xuất hiện trên báo.

Có một phần tôi ở đây ký ức

Bạn mang về bụi đường miền Tây

Khi ấy Vinh là anh bộ đội

Quân phục ướt mưa tươi cười lá cây

Có một phần tôi lang thang phố lạ

Em đi ra tận cửa ngập ngừng

Khi ấy Vinh là người yêu nhỏ

Đoá hoa hồng giấu ở sau lưng

(Một nét Vinh)

Một ngày dừng chân, mấy chén rượu nhạt, dăm bảy gương mặt lướt qua… vậy mà hồn anh đã nhận về những vết hằn thật sâu. Hoá ra ẩn dưới vẻ ngoài thị thành lạnh và kiêu kia là một trái tim đôn hậu, dễ ngân rung, một tâm hồn phóng khoáng, đầy màu sắc hội hoạ.

- Thơ, với anh là gì vậy?

- Là những khám phá vô tận về một thế giới không nhìn thấy trong một thế giới nhìn thấy.

2. Có lẽ ít có nhà thơ nào lại khai rõ lý lịch cuộc đời mình đến thế, trong thơ. Chỉ cần đọc thơ thôi, là đã có thể biết khá rõ về người. Không lựa lọc, dè giữ, Nguyễn Thuỵ Kha viết thoải mái, đàng hoàng xếp lớp từng khoảnh sống của mình và người đọc nhận ra rất nhanh:

Những dấu vân tay từ đứa con của biển: Ta qua ngày đội vôi đội than/ Hồn còn nặng những dáng người lối ngõ / Vết dầu loang tiếng còi tàu bờ đá / Sóng ướt mãi vào ta (Hải Phòng từ xa). Những vết xước nơi tâm hồn người lính từng đi qua chiến tranh: Cuộc chiến tranh không chịu ra khỏi tôi/ Như bụi trong nhà chẳng chổi nào quét sạch/ Cả em nữa tận cùng ngóc ngách (Bụi). Và còn nữa, tấm Hộ chiếu vĩnh viễn của du khách trên xứ sở Thần ái tình: Này nắng mới tay ngà mặt ngọc / Ta ngũ hành năm giác quan em (Một góc cho mùa hè); Ta ghé ngực / Đôi khi ta uống/ Thấy mình bay trên tóc mùa hè” (Những cánh tay rừng)

Được xếp vào thế hệ những nhà thơ chống Mỹ nhưng Nguyễn Thuỵ Kha (cùng với một số tên tuổi khác như Nguyễn Duy, Hữu Thỉnh, Nguyễn Trọng Tạo, Thanh Thảo, Anh Ngọc…) lại đạt tới đỉnh cao phong độ vào thời kỳ đất nước đã chấm dứt chiến tranh, chuẩn bị bước vào sự nghiệp đổi mới. Khát vọng của hôm qua và tâm thế ngày hôm nay day trở không nguôi trong những câu thơ của Nguyễn Thuỵ Kha. Viết nhiều, có chút nồng nàn làm dáng của thị thành, chút ồn ào bốc đồng của lính, những câu thơ của Nguyễn Thuỵ Kha trào dâng miên man… Người đọc có thể nhận ra dễ dàng những thi ảnh độc đáo, những câu thơ có sức quyến rũ, ám gợi đã làm nên cá tính nghệ thuật của anh: “Bất ngờ mưa tóc vàng / miên man xuân / từng sợi châu Âu từng sợi ngô đồng / khuấy anh lên hỗn loạn” (Mưa tóc vàng); “Chiều không em mặt hồ buồn tênh / trái tim anh ai ném lên thềm”; “Anh lúc nào cũng sắp ngã vào em”; “Đồ Sơn đấm thẳng ta một cú / mạnh và phóng túng Đường thi”; “Từ trong ta khẽ một con thuyền lướt / trên lớp lớp sóng nhà”...

Nguyễn Thuỵ Kha viết khoẻ, viết nhanh, là một thi sĩ không có nhiều tìm tòi về mặt thi pháp nhưng lại gây được ấn tượng mạnh về sức rung cảm của tâm hồn, tinh thần tự do trong ngòi bút và đặc biệt: một khát vọng mãnh liệt muốn hoà mình với đời sống.

- Trong lao động thơ, ý thức của anh hướng về đâu?

- Về cái mới. Về việc phá vỡ sự cân bằng. Cân bằng trong thơ là chết.

- Anh có chịu ảnh hưởng của ai không và thi sĩ nào anh ngưỡng mộ nhất ?

- Tôi bị ảnh hưởng bởi Văn Cao và Hoàng Cầm, hai thi sĩ trái ngược nhau. Nhưng tôi ngưỡng mộ Hàn Mặc Tử, thi sĩ đã lê tấm thân tàn tạ vào bất tử.

3. Là sinh viên của trường đại học thông tin liên lạc, mê âm nhạc, Nguyễn Thuỵ Kha vào bộ đội và trở thành chiến sĩ binh chủng thông tin ngày đất nước chiến tranh. Chính anh là người đã thiết kế và chỉ đạo thi công đường dây trần liên lạc xuyên Trường Sơn để quân ta đánh Buôn Mê Thuột. oqio

Yêu âm nhạc và thơ ca từ khi còn học phổ thông, nhưng bắt đầu bằng sáng tác ca khúc, năm 1971, Nguyễn Thuỵ Kha đã có bài hát được phát trên sóng phát thanh Đài Tiếng nói Việt Nam. Cuộc gặp gỡ với nhà thơ cùng đơn vị sớm thành danh là Anh Ngọc và một vài người nữa đã làm anh gắn bó với thơ hơn.

Từ chiến trường trở về, Nguyễn Thuỵ Kha vào học khoá đầu của trường Viết văn Nguyễn Du. Năm 1982, bài thơ Những giọt mưa đồng hành của anh được giải cuộc thi thơ báo Văn nghệ. Năm 1990, Nguyễn Thuỵ Kha rời quân ngũ trở về làm một "thường dân", vừa sáng tác thơ vừa viết báo, viết kịch bản phim, biên soạn sách âm nhạc… tự giát mỏng mình ra trên từng trang giấy.

Khả năng lao động dồi dào và sự tài hoa thiên phú đã giúp Nguyễn Thuỵ Kha có được một số lượng tác phẩm khá phong phú bên cạnh những sáng tác thơ. Đó là những bộ phim chân dung, tiểu thuyết tư liệu, phê bình, tiểu luận, tạp văn...

Sự am hiểu nhiều lĩnh vực nghệ thuật, khả năng sưu tầm và bao quát tư liệu và một bút lực phóng khoáng đã đem lại thành công cho Nguyễn Thuỵ Kha trên địa hạt này. Những bộ phim về các nhà văn nhà thơ như Nguyễn Bỉnh Khiêm (Cây đại thụ toả bóng 500 năm), Nguyễn Huy Tưởng (Một người Hà Nội), Vũ Trọng Phụng (Chín năm và vĩnh cửu), Hoàng Cầm (Một điệu Kinh Bắc), Yến Lan (Một bến Mi Lăng)... hay những bài viết về Phan Khôi, Nhất Linh, Lê Văn Trương, Đinh Hùng… trong tập Bóng thế kỷ ; đặc biệt là một loạt tiểu thuyết tư liệu về các nhạc sĩ được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh như Văn Cao, Lưu Hữu Phước, Nguyễn Xuân Khoát, Hoàng Việt, Huy Du… đã giúp người đọc, người xem hiểu rõ hơn về cuộc đời cũng như những cống hiến nghệ thuật của nhiều tên tuổi trong nền văn học nghệ thuật nước nhà. Anh đã được nhận giải thưởng cả trong nước và quốc tế cho bộ phim về Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Nguyễn Thuỵ Kha nói mình là người có máu giang hồ.

Rượu, bia, gặp gỡ, lang thang, khi làm ăn, khi đàm đạo chuyện chữ nghĩa, rồi tranh cãi, ngợi khen, phán định… đủ cả. Cuối cùng thường là ngồi buồn. Người ít biết về anh có thể cho đó là một cuộc đi hoang và anh đang tiêu đi từng món cuộc đời mình. Còn người biết hơn một chút thì coi đó là một cuộc dấn thân đầy tính mặc định. Sự được thua, còn mất ra sao không rõ, chỉ biết rằng cái hồn thơ vừa lãng đãng mây mưa vừa hùng hồn đau đáu ấy đã được di dưỡng qua thời gian, qua những thăng trầm của cuộc sống:

Làm sao quen được hết người mặt đất

Em đi qua em đẹp dửng dưng

Nên anh cứ một mình thiên nhiên

Cứ âm thầm chồi tơ cành biếc

Uống cuộc đời tới chiều tà cạn kiệt

Ngã đã có đêm nâng

(Một mình)

Hay nói bằng cái giọng chán đời nhưng thực ra là một người khát sống; tự ném mình vào gió bụi, vào những góc khuất, rồi lại tự mình “lộ sáng”. Ky cóp góp nhặt nhưng cũng có lúc tung hê… Cứ thế Nguyễn Thuỵ Kha sống và viết. Và những câu thơ của anh đã có được một hơi thở thật phóng khoáng, trẻ trung, giàu sinh lực.

- Một câu thật hàm súc về bản thân, thưa anh?

- Một cái đáy không thể chạm tới.


Linh Nga

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác