Hữu Thỉnh - người đã hiểu vinh nhục của nghề văn


Ở đời duyên kỳ ngộ thật lạ. Do quen biết nhà thơ Trúc Thông nên mỗi khi từ Bắc Ninh về Hà Nội, tôi thường qua thăm anh ở phố Hồng Phúc, ngay cạnh bến xe Long Biên - một phố ồn ã tấp nập bán mua. Vào một ngày cuối năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở vào giai đoạn ác liệt nhất, tôi lại có dịp thăm anh. 

Mới bước qua cửa, tôi gặp một người mặc quân phục dáng tư lự, trầm ngâm, nước da ngăm ngăm sốt rét rừng. Anh đang ngồi đọc tập bản thảo đánh máy mỏng pơ-luya. Nhà thơ Trúc Thông giới thiệu với tôi: Kim à, đây là anh Hữu Thỉnh - bạn mình - nhà thơ và là Đại úy Bộ Tư lệnh thiết giáp đến chơi. Tay bắt mặt mừng, Hữu Thỉnh nói chuyện với tôi thật cởi mở. Hóa ra, tập bản thảo anh đang đọc là tập Lá Cỏ của Oan Wuytman - nhà thơ Mỹ. Bản thảo chưa in thành sách, truyền tay nhau đọc trong giới bạn bè làm thơ thuở ấy. Sau này, khi gặp lại, Hữu Thỉnh thường “kiểm tra” trí nhớ của tôi cái lần gặp đầu tiên khó quên ấy.

Lại nữa, tôi có kỷ niệm với riêng anh trong khi biên soạn cuốn Ai về Kinh Bắc (NXB Thanh Niên - 2000). Bài Chiều sông Thương được đông đảo bạn đọc yêu thơ nhắc đến, đọc và thuộc, trong đó có những câu thơ thật gợi: Dùng dằng hoa quan họ - Nở tím bờ sông Thương. Bài này nhà thơ Hữu Thỉnh viết cách đây hơn 30 năm trên một chuyến tàu đêm. Hồi ấy, anh lên Ty Văn hóa Hà Bắc sơ tán ở xóm Chùa, xã Tân Mỹ - Yên Dũng liên hệ đón đoàn văn công quan họ về biểu diễn ở Bộ tư lệnh binh chủng thiết giáp. Việc đơn vị giao không thành (Đoàn nghệ thuật quan họ đi theo kế hoạch làm phim của Xưởng Phim truyện Việt Nam). Nhưng bài thơ bù lại chuyến đi vất vả của anh. Sau bài thơ Chiều sông Thương tác giả đã dứt khoát lựa chọn theo hướng tiếp nhận và chuyển hóa mạch nguồn văn hóa dân gian để tạo nên bản sắc riêng cho thơ mình. Được anh kể lại những gì có liên quan, tôi đã chọn và bình bài thơ này.

Nhà thơ Hữu Thỉnh có trí nhớ và sự mẫn cảm khá đặc biệt chẳng phải riêng gì tôi, bạn bè trong giới văn học thán phục mỗi khi gặp anh, Hữu Thỉnh nhắc lại những kỷ niệm tươi rói như mới hôm qua, hôm kia… Hữu Thỉnh cẩn trọng trong công việc, lại nền nã trong quan hệ bạn bè, đồng nghiệp nên nhiều người quý và nể anh. Ẩn giấu đằng sau con người quản lý với cương vị Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam thận trọng còn là một hồn thơ Hữu Thỉnh với nhiều da diết, đắm say, nặng lòng với thơ: Em ở kề bên hoa trước mặt/ Ngày mai thương nhớ đã qua trời (Ấm lạnh) của những xao động trong lòng: Trời biết ta xa cách/ Soi biển, soi không đành/ Xuân về chưa đủ lá/ Mưa ẩm cả hồn anh (Tám câu).

Đằng sau một người lính dầy dạn trận mạc vẫn là tấm lòng đồng đội sẻ chia: Anh vịn vào tiếng hát vượt gian lao/ Những năm Trường Sơn bạn bè trong trẻo quá/ Tiếng hát đi rồi căn hầm ở đó/ Thành chiếc hộp đàn giữa lòng đất âm sâu (Tiếng hát trong rừng) của những nhắn nhủ ân tình Trong cuộc chiến tranh này/ Đừng để ngượng với nhau khi gặp mặt (Ý nghĩ không vần).

Hồi công tác ở Báo Hà Bắc, tôi thân với anh Đỗ Tuân vốn là bạn học với anh Hữu Thỉnh hồi còn phổ thông (anh đã mất bởi một căn bệnh trọng). Biết tôi làm thơ, lại cùng làm việc ở phòng tòa soạn, anh thường gọi tôi sang uống trà, nhâm nhi chén rượu hoặc phập phèo điếu thuốc. Chuyện nhà, chuyện công việc, chuyện bếp núc tòa soạn… vòng vèo thế nào anh cũng đều trở lại chuyện quê, chuyện chiến trường, chuyện những năm thiếu thời… nhất là chuyện thơ. Anh Tuân kể: Hữu Thỉnh ham đọc sách, có được đồng nào anh đều mua sách, đọc ngấu nghiến. Nhà anh xa lại trọ học, ở cùng phòng với anh Thỉnh nên thương nhau lắm! Có những đêm khuya trong ánh đèn le lói, anh nhìn thấy Hữu Thỉnh ra đứng dưới loa phóng thanh nghe hết buổi tiếng thơ của Đài Tiếng nói Việt Nam mới về, người ướt đẫm sương khuya. Ra Hà Nội công tác, anh đến tòa soạn Báo Văn Nghệ thăm bạn cũ, Hữu Thỉnh bỏ cả buổi tiếp anh, hàn huyên với anh vẫn như đôi bạn cùng trường Tô Hiệu - Vĩnh Yên ngày nào. 

Năm tháng gian khó cứ thấm vào anh như “tro vùi trong lửa” làm nên diện mạo đời và thơ Hữu Thỉnh. Anh hiểu được cái giá của sự hy sinh, của chia xa nên cũng thấm cái giá của đảo lộn cuộc sống: Chưa viết chợ đã đông/ Chưa viết đồng đã bạc/ Người than thở vì mất mùa nhân nghĩa (Tạp cảm), Đá rơi hạt chắc đầu bông rụng/ Ếch nhái kêu ran cỏ hội hè/ Hạt lép vồng lên trương với gió/ Đồng như canh bạc nước như mê (Mưa đá).

Chợt thấy bóng hình nhà thơ nhẫn nại trong tư thế ấy, tư thế vừa ngẫm ngợi, vừa vấn hỏi kiếp người: Tôi ngồi buồn tôi đếm ngón tay/ Có mười ngón tay đếm đi đếm lại/ Đếm đi đếm lại trời ngả sang chiều. Và anh ngộ được: Chúng ta bị cái chết gạt về một phía/ Bị hư danh gạt về một phía/ Phải vượt mấy trùng khơi mới bắt gặp nụ cười/ Vừa bắt gặp nụ cười/ Thì lại nghe tiếng cuốc (Nghe tiếng cuốc kêu).

Người và Thơ trong Hữu Thỉnh nhất quán nhau. Hiện nay anh là người phụ trách Hội Nhà văn Việt Nam, đôi khi được lòng người này, mất lòng người kia là điều khó tránh khỏi. Nhưng Hữu Thỉnh biết chăm chút vì sự sáng tạo của các nhà văn (trong phạm vi có thể). Anh đã từng hiểu sự nhọc nhằn và vinh nhục của nghề văn. Và anh vẫn đang lặng lẽ theo đuổi cái nghiệp ấy.

Nguyễn Thanh Kim

(Nguồn: An ninh Thủ đô)

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác