Cây đại thụ và những chùm thơ quả chín

Nhắc tới Khương Hữu Dụng, tôi nhớ tới những lần được gặp ông, được trò chuyện với ông về thơ. Ông nói đến thơ Đường, thơ Tống qua bản ông dịch thơ chữ Hán, ông nói về những bản dịch thơ phương Tây của ông (trong đó có tác phẩm nổi tiếng Thần khúc của Dante...).

Là lứa hậu sinh, mỗi lần gặp nhà thơ Khương Hữu Dụng, ông để lại cho tôi nhiều ấn tượng rất khó quên. Ông nặng tình với thơ, say mê tâm huyết với hơ, dành cả đời cho sáng tác thơ và dịch thơ. Bài thơ Tám mươi rồi hả? của ông có những đoạn ông nói về sáu chục năm làm thơ, về mong ước của riêng mình: Tám mươi rồi hả? Bạn bè ơi/ Mình bẵng quên mình tuổi tám mươi/ Ngắm tóc nửa phần sương đã điểm/ Sờ tim nguyên vẹn máu còn sôi/ Trăm năm cuộc bụi không chùn bước/ Sáu chục duyên thơ có lỡ thời/ Chỉ ước trọn đời khi nhắm mắt/ Được câu thần cú đủ vui rồi.

Trên từng chặng đường thơ Khương Hữu Dụng đã có được những thành tựu rất đáng ghi nhận. Trong trường ca Từ đêm mười chín, Khương Hữu Dụng nói về thời điểm toàn quốc kháng chiến, một bước ngoặt lịch sử của dân tộc. Các chương đoạn trong trường ca giọng điệu chắc khoẻ, nhiều câu hào sảng, giàu chất hùng ca:

Đây cao vòi vọi dốc ông Mạnh/ Đây ầm ầm đổ thác không tên/ Có suối chân hùm vừa để dấu/ Có lùm cây vút tuyệt đường chim/...  Một tiếng chim kêu sáng cả rừng/ Lên đường chân lại nối theo chân/ Đêm qua đầu chụm run bên đá/ Nay lại cùng mây sưởi nắng hừng.

Trong mỗi là nhà thơ, bạn đọc tìm ra được những câu "thần cú" khác nhau. Người thì hay bởi cảm xúc dồi dào phóng khoáng, người thì hay bởi những câu thăng hoa đột biến hoặc những trải nghiệm về cuộc đời, lẽ đời. Ở Khương Hữu Dụng, ngoài tình thơ, tình người, thơ ông luôn có sự hàm súc, dồn nén trong sử dụng ngôn từ. Bài Nông Cống chiều nay, có cái hay, cái độc đáo trong cách diễn đạt. Từ cây kê nhớ về cây cọ, từ vùng đất này nhớ tới vùng đất khác. Cái nhìn giàu liên tưởng và bút pháp thật giản dị, tài tình:

Một rừng kè rất cọ/ Nông Cống chiều nay/ Sao mà Phú Thọ/ Sao mà Tam Quan.

Trong bài Dịch thơ Lục Du, nhà thơ Khương Hữu Dụng tâm sự: Đọc câu thơ hay dù ngàn xưa/ Hơn uống nghìn thang thuốc  bổ.../ Thuốc trường sinh còn phải/ Tìm đâu cho nhọc lòng. Nhà thơ quan niệm thơ cũng là thuốc chữa bệnh cho tuổi già. Thời điểm ấy, tuy tuổi già sức yếu, Khương Hữu Dụng vẫn lao động, lấy công việc dịch thơ, làm thơ là cứu cánh. Ông nói về tuổi già, về ý chí làm việc của mình, tưởng như nếu không có lao động, nếu sống cuộc đời an nhàn vô vị thì ông không tồn tại:

Con bệnh chong đèn đọc/ Thơ tình A ra gông.

 Cũng cần nói thêm, trong phần dịch thơ, nhất là thơ chữ Hán, Khương Hữu Dụng có nhiều đóng góp lớn. Ông cân nhắc từng chữ, từng câu, sao cho sát nghĩa, sao cho có sức truyền cảm tới người đọc. Có khi đọc một bài thơ của Bạch Cư Dị, Lý Bạch, Đỗ Phủ hay Lục Du..., người đọc cũng dễ dàng nhận ra dịch giả là Khương Hữu Dụng.

Tôi đã đọc Tuyển tập thơ Khương Hữu Dụng, đọc để hiểu ông và học ông được nhiều điều. Khương Hữu Dụng viết về quê hương, đất nước bằng tình cảm đằm thắm chân thành:

Binh Định sống quen hồi kháng chiếm/ Nước dừa như thể nước trong thôn/ Từ ngày rời cửa Quy Nhơn ấy/ Một tiếng "dừa" nghe đủ ngọt rồi.

 Thơ tình của Khương Hữu Dụng có nhiều bài buồn thương, ngậm ngùi. Trong bài Hương còn, khi mở chiếc tủ cũ tác giả gặp lại những kỷ niệm thời quá khứ của người vợ đã khuất:

Tóc sót vài ba sợi/ Lòng đau chín mười phần/ Này son không thắm nữa/ Này tóc cứ phai dần.../ Giở đến xấp đồ cũ/ Áo bay mùi ái ân.

Đọc thơ tình Khương Hữu Dụng tôi nhớ những bài thơ ông viết về tình yêu, về mùa xuân:

Đường xa ta lại được gần/ Phố đông/ sát cánh tay cầm tay nhau/ Nói chi những chuyện đâu đâu/ Lặng im tay siết là câu chuyện mình.

Đọc Khương Hữu Dụng tôi nhớ những câu thơ ông viết khi tuổi già mà tấm lòng bi bô như thơ trẻ:

Vỡ lòng trang giấy trắng/ I tờ dăm chữ xuân.

Khương Hữu Dụng có nhiều bài thơ tứ tuyệt hay. Bài thơ Rằm tháng Mười, ông viết ở Đà Lạt năm 1943:

Ngày hết. Người vô sự/ Trùm chăn kín mịt nằm/ Đầu thêm mưa nặng giọt.../ Trăng sáng, ờ nay rằm.

Bài thơ nói về một người tưởng như vô sự nhưng thực ra rất trống trải và buồn. Buồn nên mới thấy đêm rằm trăng sáng nhưng vô nghĩa. Buồn nên mới Trùm chăn kín mịt nằm. Buồn về tình yêu hay vì thế sự? Không rõ, tác giả không giải thích, ấy thế mà bài thơ đọc lên cứ hay, cứ ám ảnh tâm trí người đọc.

Trong bài Đêm thu đọc Ức Trai, Khương Hữu Dụng chắp cánh cho thơ mình bằng những câu thơ điêu luyện, giàu chất thi sĩ:

Giấy ố thông già đêm Ức Trai/ Heo may xào xạc cỏ may dài/ Sáu trăm năm bụi thơ còn gió/ Mây trắng vô tâm giãi nắng trời.

Nhà thơ Khương Hữu Dụng rất kỹ lưỡng, cân nhắc trong sử dụng ngôn từ. Ngoài những yếu tố khác, cách tinh lọc trong sử dụng ngôn từ cũng góp phần quan trọng làm cho những bài thơ, câu thơ của Khương Hữu Dụng có sức sống bền lâu trong lòng người đọc.

Khương Hữu Dụng vĩnh biệt chúng ta ở tuổi 99, ông được sống qua nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước. Ông là cây đại thụ trong làng thơ Việt Nam. Nhắc về ông tôi lại hình dung, lại nhớ: cây đại thụ và những chùm thơ quả chín...

 

NGUYỄN ĐỨC MẬU

(Văn Nghệ)

 

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác